Kamil Abou Saeb, 'Syriërs, pijn en verwarde dromen'

Theater dat spreekt uit noodzaak

Laten we beginnen met een kanttekening. Syriërs, pijn en verwarde dromen is de eerste Belgische voorstelling van de uit Syrië gevluchte acteur en regisseur Kamil Abou Saeb. Met behulp van Clara van den Broek, Danny Bouman en Taeke Nicolaï voert hij vier monologen op over Syriërs die hun land ontvluchten. Per definitie stamt deze voorstelling uit een andere theatertraditie. Dat naar Belgische normen beoordelen, betekent dat je het werk op een andere weegschaal legt dan die waar het zichzelf aan meet. En toch kunnen we niet anders. De vraag naar de kwaliteit van deze voorstelling komt tot op zekere hoogte ook neer op de vraag: hoe handhaaft de voorstelling zich in de kloof tussen twee artistieke referentiekaders?

De theaterzaal lijkt op een tentenkamp. Tussen skeletten van boten en een scheepszeil dat als projectiescherm dient, vertellen vier personages hun verhaal. Waar de drie getuigenissen van de Vlaamse spelers veeleer gaan over de onderdrukking van de vrouw en het verlangen naar meer beschikkingsrecht, speelt Saeb in het Arabisch een vluchteling die zijn gezin is verloren en nu kreupel door zijn nieuwe land dwaalt. Zo toont hij zowel de gruwel van de oorlog als de menselijke context.

De theatertaal die Saeb daarbij hanteert, lijkt naar onze normen nogal achterhaald. Dat heeft in eerste instantie te maken met de expliciete vertelstijl. Hij vergroot alles uit. Waar de Belgische speltraditie, en dus die van zijn medespelers, vertrekt vanuit de eigenheid en podiumpersoonlijkheid van de acteur, speelt Saeb met theatrale overdrijving. Ook het decor refereert nogal nadrukkelijk aan vluchtelingen. Dit is een theatervorm die haar interpretatie vingerdik oplegt.

De voorstelling is ook erg klassiek opgebouwd. Vanuit een introductie waarin Saeb de dynamieken schetst die tot de oorlog leidden, zoomen we in op de vier getuigenissen. Die bindt hij in het slot weer samen door een appel te doen voor naastenliefde. Dat is een heel doorzichtige structuur, en dat slot komt dan ook wat moraliserend over.

En toch beroert de voorstelling je. Misschien wijzigt het besef van een andere ‘stem’ met andere codes je kijkhouding al, maar wellicht maakt net die expliciete vertelling de voorstelling ook heel krachtig. Syriërs, pijn en verwarde dromen heeft niet het mikpunt om via omwegen of obscure metaforen een dramatische kern te benaderen. Noch wil de voorstelling excursies maken naar vormonderzoek. Dat zou de aandacht van de inhoud afleiden en die is zo gewichtig dat ze net een directe, toegankelijke vertelling vraagt. De inhoud komt hier volledig centraal te staan.

Die verhalen stralen ook een weergaloze authenticiteit uit. Saeb toont complexe, genuanceerde getuigenissen. Niets is zomaar eenduidig, ook de worsteling met de eigen religie niet. Met scherpe, tastbare details verheft Saeb zijn verhalen tot oorspronkelijke, individuele ervaringen liever dan afgevlakte veralgemeningen. Zo komt een realiteit die wij nauwelijks kennen plots heel dichtbij.

Zonder het te beseffen, geeft Saeb de oprechtheid terug aan een vorm die voor ons belegen lijkt. Hij beroept zich op een functie van het theater die vaak ondergesneeuwd geraakt door zuiver artistieke bekommernissen. Hij vraagt onze tijd om iets te vertellen dat verteld moet worden en zet in op de zeggingskracht van het publieke forum dat het theater kan zijn. Syriërs, pijn en verwarde dromen klampt je vast, puur door de menselijkheid van wat het vertelt en de noodzaak van waaruit het spreekt.

Details Podium
Tekst, concept en regie: Kamil Abou Saeb
Vertaling: Kim Van Doninck
Spel: Clara van den Broek, Danny Bouman, Taeke Nicolaï, Kamil Abou Saeb
Decor: Soulaf Abou Saeb
Taalcoach: Omar Jbour
Techniek en productie: Monty
Datum opvoering:
2017-10-13 00:00:00
Datum premiere:
12/10/2017 u