Jorge León, Ictus & Muziektheater Transparant, ‘Mitra’

Vreemder dan fictie

De werkelijkheid verzin je niet. Wat Mitra Kadivar anno 2013 in haar heimat moest ondergaan, grenst aan pure waanzin. Jorge León haalde er de stof voor een creatie die zich op het kruispunt tussen opera, film en installatie situeert. Zo bestaat het libretto uit het e-mailverkeer tussen de Iraanse psychoanalytica en Jacques-Alain Miller. Wanneer zij na een vage aanklacht wordt geïnterneerd, ijvert haar Franse collega voor haar vrijlating.

Hoe krijgt zoiets onwerkelijk gestalte op scène? Via een onwerkelijk samenspel van verschillende media. Het scènebeeld is een puinhoop, van waaruit Simone Aughterlony – de verpersooonlijking van de opgesloten patiënt – artefacten construeert die uitdrukking geven aan haar grenzeloze verbeelding. Zelfs en misschien vooral in de onvrijheid van een gedwongen opname, is het immers de geest die radicaal getuigenis aflegt van de menselijke vrijheid.

Lees: het vermogen om een in een zinloze akte van scheppen – een daad die de zogezegd geesteszieke niet dichter bij gerechtigheid brengt – toch loutering te vinden. En is dit op zijn beurt niet metaforisch voor kunst die zich maatschappelijk inbedt, waarbij het sublimeren van engagement wezenlijker is dan wat concreet uit het artistiek product voortvloeit?

Dankzij de stem van Claron McFadden ontkiemt een sprankel schoonheid in een verder gemechaniseerde soundtrack. Eva Reiter en George van Dam proberen een menselijk register bovenop de claustrofobische noise te leggen, maar hun bijdrages bezitten onvoldoende identiteit om de elektronische lelijkheid te overstijgen.

Verder wordt de bühne omkranst met projecties. Hoewel cinematografisch indrukwekkend, is deze laag enigszins problematisch. León toont psychotische patiënten, maar hoe verhoudt hun situatie zich tot Mitra’s verhaal? Wat wettigt de sprong van een misdadig staatsapparaat naar het demoniseren van onvrijwillige injecties, van psychofarmaca en van de therapeutisch bedoelde namaakgezelligheid van een isoleercel?

Aan het slot wordt de isoleercel met de grond gelijk gemaakt. Is dit de triomf van vrijheid boven opsluiting – kortom, behoort een psychiatrie die in quarantaine gelooft tot de verleden tijd? Of laat León, die de beelden van de sloop uiteindelijk op het publiek projecteert, een samenleving zien die psychiatrie marginaliseert door haar residentiële werkingsmiddelen af te bouwen onder het mom van een utopische vermaatschappelijking? Omdat psychiatrie, een discipline die de fundamentele vraag stelt naar het hoe en waarom van maatschappelijke normering, een onaangename spiegel is voor een cultuur geregeerd door schone schijn?

León voert Aughterlony op in een masker dat haar aangezicht verbergt. Is het inderdaad zo dat een psychiatrische internering het verlies betekent van het menselijke statuut, en dus van het aangezicht als extrinsieke vertaling van die menselijkheid? Echter, gesteld dat dat zo is: is het dan niet moreel laakbaar dat patiënten die misschien niet in staat zijn tot een geïnformeerde toestemming ‘gebruikt’ worden om die these vorm te geven? Wordt de aanklacht op die manier geen symptoom van de eigenlijke ziekte?

Als geheel is ‘Mitra’ misselijkmakend. De inhoudelijke gruwel, de scènische monochromie, de anti-muziek en de zinderende cinematografie: het komt samen in een ongewoon intense opvoering, waaruit een aloude vraag opstijgt. Welke rol heeft kunst te vervullen? Als theater niet langer een instituut is waar het tragische via het esthetische werkbaar wordt gemaakt en wordt opgetild, heeft het dan nog een plaats in ons bestaan?

Details Podium
Vreemder dan fictie
Concept & regie: Jorge León
Compositie: Eva Reiter
Compositie koor: George van Dam
Muzikale supervisie: Georges-Elie Octors
Dramaturgie: Isabelle Dumont
Scenografie: Thibault Van Craenenbroeck
Kostuums: Silvia Hasenclever
Met de stem van: Mitra Kadivar, Jacques-Alin Miller
Zang: Claron McFadden
Performance: Simone Aughterlony
Kind: Laurenz Schäfer
Video: Aliocha Van der Avoort
Beeld: Jorge León, Aliocha Van der Avoort, Thomas Schira
Lichtontwerp: Peter Quasters
Geluidsontwerp: Alexandre Fostier
Koorcoach: Polina Bogdanova
Copyright foto's (1 & 2): Bernard Coutant
Copyright foto's (3, 4 & 5): Koen Broos
Uitvoerend ensemble: Ictus
Productie: Ictus, Muziektheater Transparant
Presentatie: Kunstenfestivaldesarts, Les Halles de Schaerbeek, De Munt / La Monnaie
Location:
Les Halles de Schaerbeek
Datum opvoering:
2018-05-09 00:00:00
Datum premiere:
09/05/2018 u