Ivo van Hove & Internationaal Theater Amsterdam, 'Een klein leven'

Pathofysiologie van een psychotrauma

Geen literatuurliefhebber kan er omheen: ‘A little life’ van Hanya Yanagihara gaat sinds de publicatie twee jaar geleden nog steeds over de toonbank én over de tongen. De bipolaire reacties maken manifest dat het een roman is die niemand onberoerd laat. Dat heeft alles te maken met de manier waarop de Amerikaanse schrijfster seksueel misbruik als thematiek uitwerkt. Protagonist Jude St. Francis krijgt immers niet alleen af te rekenen met pedofiele paters, maar ook met prostitutie op industriële schaal. En met een sadist. En met een psychopaat. Ellende stapelt zich kortom op ellende, waarbij zich de vraag stelt of de met een megafoon verkondigde miserie de betrachting van de schrijfster niet onmogelijk maakt.

Yanagihara probeert een onderzoek te voeren naar de relaties die een beschadigd iemand kan aangaan. Zijn de psychische trauma’s van die aard dat ze geen onvoorwaardelijk vertrouwen meer toelaten, terwijl dat een noodzakelijke voorwaarde is voor liefdevolle contacten? Zitten de fysieke wonden zo diep in de herinnering verankerd dat ze iemand kunnen uitsluiten van intieme seksualiteit? En wat maakt dat iemand die uit vroegere ervaringen geleerd zou moeten hebben toch steeds opnieuw aan malafide figuren ten prooi valt? Tegelijk portretteert ‘Een klein leven’ de impact van een voorgeschiedenis van mishandeling op iemands nabije omgeving. De roman wordt namelijk bevolkt door figuren die machteloos toekijken hoe de malheur zich als een onverbiddelijke wetmatigheid herhaalt.

Deze wederkerigheid maakt Ivo van Hove zichtbaar door de zelfkastijding en het moment van herstel een paar keer als een ritueel te hernemen: eerst de zelfgeïnduceerde beschadiging, dan het heelkundig oplapwerk. Niet toevallig laat de regisseur de naaste betrokkenen overigens mee plaatsnemen op het toneel. Zo ervaart het publiek hun impotentie om de onzegbare pijn van de spilfiguur te lenigen, alsook welke weerslag de knagende onzekerheid heeft op hun bestaan. Dramaturgisch sterk is bovendien dat de verschillende gedaantes van het kwaad door slechts een acteur worden verpersoonlijkt. Wat drijft de oudere Jude in de armen van een man die hem wil vernietigen? Het feit dat het idee dat die man van Jude heeft, beantwoordt aan Jude’s zelfbeeld, kortom aan wie of wat hij kent uit zijn verleden?

De efficiëntie waarmee Koen Tachelet de ruim zevenhonderd bladzijden tellende turf naar ‘amper’ vier uur toneel heeft getranscribeerd, verdient lof. Bovendien speelt de cast, met Ramsey Nasr in een nog maar eens uitmuntende hoofdrol, formidabel. Toch is van Hove’s adaptatie niet vlekkeloos. Onduidelijk is immers waarom Yanagihara’s uitroeptekens nog extra in de verf moeten gezet worden. Wat op papier al archetypisch aandoet, wordt op scène soms ronduit stereotiep. Van een homoseksuele kunstenaar tot een boosaardige pater: het spreekwoordelijke coloriet is te gesatureerd.

Echter, ontleent de ontknoping haar ontroerend vermogen niet precies aan het feit dat van Hove de quasi groteske afwikkeling van de tragedie integer en poëtisch weet af te schilderen, kortom aan het feit dat hij datgene dat Yanagihara larger than life presenteert, op mensenmaat verbeeldt? Als deze toneelbewerking, buiten de dubieuze kwaliteit van het uitgangsmateriaal, een zwakte heeft, dan ligt die besloten in haar idiomatische proporties. Wat niet wegneemt dat ‘Een klein leven’ opslokt, op basis van een intensiteit waar van Hove en zijn Amsterdamse ploeg een patent op lijken te hebben.

Details Podium
Pathofysiologie van een psychotrauma
Concept & regie: Ivo van Hove
Spel: Ramsey Nasr, Eelco Smits, Hans Kesting, Steven Van Watermeulen, Marieke Heebink, Majd Mardo, Mandela Wee wee, Maarten Heijmans
Toneelbewerking: Koen Tachelet
Scenografie & licht: Jan Versweyveld
Kostuums: An d'Huys
Dramaturgie: Bart Van den Eynde
Video: Mark Thewessen, Jan Versweyveld
Originele muziekcomposities: Eric Sleichim
Live muziekuitvoering: BL!NDMAN [strings]
Copyright foto's: Jan Versweyveld
Location:
De Singel Antwerpen
Datum opvoering:
2018-10-06 00:00:00