Ivo van Hove & Comédie-Française, ‘Les Damnés’

Et demain, qui?

Parijs, Londen, New York: de internationale producties van Ivo van Hove werden de voorbije jaren dikwijls naar diverse metropolen geëxporteerd. Zo ook 'Les Damnés', dat na wereldwijde lofbetuigingen bij ons met staande ovaties werd onthaald. Inderdaad weet van Hove het microklimaat van een familie-epos in te bedden in een breder historisch perspectief. Psychologie en ideologie worden naadloos verweven in wat een uitzonderlijk meeslepende tragedie is.

Hoewel de plot slechts een periode van een kleine twee jaar bestrijkt, toont van Hove hoe de gruwel van de Tweede Wereldoorlog reeds in de vroege jaren 30 ontkiemt. Een brandende Reichstag, de schending van het Verdrag van Versailles en de inrichting van Dachau: met archiefbeelden resumeert de regisseur enkele feiten die later het failliet van de beschaving zullen bewerkstelligen.

Net als Visconti's film vangt deze toneelbewerking aan wanneer het imperium van de familie Von Essenbeck wordt benaderd door een neef met nazistische sympathieën. Pater familias Joachim suggereert dat contact tussen industrie en staat onvermijdelijk is, ondanks zijn morele reserves bij het nationaal-socialisme. De nazi’s, verpersoonlijkt door de amorele Aschenbach, plaatsen echter liever zelf een pion aan de top. Dus moet de kop van Joachim rollen. Als eerste van vele.

Bij elke liquidatie roept van Hove de hele cast op het appel, terwijl de slachtoffers op het zijtoneel naar de slachtbank worden geleid. De gewaarwording dat het regime in een onstuitbare moordmachine is veranderd, ziet de zaal numeriek vertaald in het slinkende aantal overlevenden. Friedrich Bruckmann, die aan machtshonger ten onder gaat, weet dat al nog voor hij aan de beurt is. ‘Et demain, qui?’, klinkt het. Maar wie stopt een molen die draait op de brandstoffen van menselijke ijver: macht, lust, hebzucht?

Ook de Nacht van de Lange Messen, waarin de SS de belangrijkste functionarissen van de SA liet afmaken, passeert de revue. Exit Konstantin, enter Martin: pedofiel en travestiet, maar labiel genoeg om zijn ziel aan het Derde Rijk te verkopen. Na zich op zijn moeder gewroken te hebben, richt dit allesbehalve Arisch creatuur zijn geweer op de zaal. Het is een niet mis te verstane hint dat in een ontmantelde democratie niets of niemand veilig is.

Onderweg laat van Hove niet na de horror van fascistoïde neigingen te benadrukken. De misselijkmakende schranspartij die uitmondt in Konstantins einde is er een voorbeeld van, net als dreunende metalmuziek en projecties van spartelende familieleden in hun doodskist. ‘Les Damnés’ is alleszins een voorstelling van het grote gebaar, zowel in de decors en de video-projecties als qua persoonsregie. Zo wordt de toeschouwer steeds opnieuw doordrongen van fysiek lijden, zij het dat van Hove daar geen knallen of geschreeuw voor nodig heeft. De kwetsbaarheid van een naakt lichaam dat zich besmet weet door het einde: het is een beeld dat in een aantal variaties terugkeert, hartroerend door de onvermijdelijkheid waarmee de dood een tenger leven omarmt.

Kwatongen kunnen beweren dat van Hove’s beeldtaal vaak uit dezelfde registers put. Wie dat opwerpt, gaat echter voorbij aan de impact van diens scenische vondsten. Precair is niettemin de notie dat de regisseur het publiek steeds meer bedient. Alle psychologie is glashelder uitgetekend, het verhalende discours blijkt een perfecte illustratie van diverse verhoudingen tot het nazisme en de historische filmbeelden hebben iets pedant. Mogen we als toeschouwer nog voor onszelf denken, of moeten we vooral passief ondergaan?

Details Podium
Et demain, qui?
Regie: Ivo van Hove
Scenografie & licht: Jan Versweyveld
Kostuums: An d'Huys
Video: Tal Yarden
Originele muziek & geluidsconcept: Eric Sleichim
Dramaturgie: Bart Van den Eynde
Cast: Sylvia Bergé, Éric Génovèse, Denis Podalydes, Guillaume Gallienne, Elsa Lepoivre, Loïc Corbery, Pierre Louis-Calixte, Adeline d’Hermy, Clément Hervieu-Lége, Jennifer Decker, Didier Sandre, Christophe Montenez, Sébastien Baulain
Gezelschap: Comédie-Française
Programmatie: deSingel
Location:
Stadsschouwburg Antwerpen
Datum opvoering:
2019-09-21 00:00:00
Datum premiere:
06/07/2016 u