Herfstsonate

Een portie herfst in de prille lentezon

Kunnen we vandaag nog iets met Ingmar Bergman? Theater Malpertuis-regisseur Piet Arfeuille gelooft van wel en neemt daarom een van Bergmans klassiekers onder handen. Bergman was eind de jaren zeventig als cineast al wat op retour, maar zijn naam bracht nog steeds een golf van respect teweeg onder de verzamelde filmpers. ‘Höstsonaten’, zoals het meesterwerk in het Zweeds heet, zou de enige film worden waarvoor Ingmar kon samenwerken met Ingrid Bergman, zelf een filmster op leeftijd en werkelijk fenomenaal in de rol van moeder Charlotte. Liv Ullmann, een vertrouwd gezicht voor Bergman-liefhebbers, vertolkte destijds de dochterrol angstwekkend juist en Sven Nykvist, Bergmans vaste cinematograaf, tekende voor een prachtige beeldvoering en een fascinerend spel met licht.

Arfeuille doet het, in vergelijking, met beduidend minder middelen. De scène is enorm kaal en wordt extreem statisch gebruikt, waardoor deze voorstelling als ‘kijkexperiment’ in het verlengde ligt van de vorige stukken van deze regisseur. Arfeuilles vormelijke ingrepen zijn schaars, maar tegelijk zeer gewichtig en effectief: ongeveer halfweg komt de achterwand van het decor naar beneden, een punt vanaf waar de echte oorlogsvoering tussen moeder en dochter begint. Ook de fysieke afstand tussen Eva en Viktor laat zich op een psychologisch plan niet verkeerd begrijpen. Pertinent aanwezig is een tikkende klok die onverbiddelijk vooruit schrijdt en de onmogelijkheid tot het oplossen van de conflicten extra in de verf zet. De cirkel maakt Arfeuille uiteindelijk mooi rond door de lichten tijdens het applaus gedimd te laten en de klok te laten terugdraaien: het einde beweegt op die manier terug naar het begin; de sonate begint met een expositie en eindigt traditiegetrouw met een re-expositie.

Dit gegeven is inherent aan de film, waarin het sonategegeven verder geëxpliciteerd wordt door helemaal aan het eind terug te keren naar een monoloog van de echtgenoot. Die blijft hier achterwege, maar toch voelt het alsof de voorstelling 'compleet' is. Het begin van de voorstelling krijgt hier overigens een buitengewoon interessante dimensie: een stuk waarin het menselijke vermogen om elkaar te begrijpen in vraag wordt gesteld, opent met de vraag naar de betekenis van woorden, en de invulling die de mens aan een woord geeft. Hoe weten we eigenlijk dat liefde liefde is, dat daden als liefdevol bedoeld zijn?

‘Herfstsonate’ is een vat vol vragen. Zijn we als mens echt veroordeeld tot het drama dat onze daden bij de gratie van derden worden beoordeeld? Is het mogelijk om de werkelijkheid finaal niet op zichzelf te betrekken, maar op de ander? Dochter Eva is misschien het product van een verkeerd gelopen opvoeding, maar op de cruciale momenten dat haar man en haar moeder om een omhelzing vragen, blijft het personage als aan de grond genageld. Uit wraak? Of straalt het onvermogen tot liefde van beide tragische karakters ook af op Eva, die het goede betracht, maar haar affectie niet kan veruitwendigen?

Bij Piet Arfeuille wordt ‘Herfstsonate’ een meer genuanceerde tekst, krachtiger en helderder dan de minder barmhartige lezing van Bergman zelf. Liefhebbers van teksttheater mogen zich, mede dankzij het goede (maar soms helaas wat pedante) spel van Wim Danckaert, Ingrid De Vos en Tania Van der Sanden, zeker verheugen. Anderzijds heeft deze enscenering beeldend te weinig om het lijf. Arfeuille gaat te veel prat op zijn afzweren van dynamiek, waardoor ‘Herfstsonate’ amper tot leven komt. Jammer, want in de regie zitten de kiemen voor een uitstekende voorstelling.

Details Podium
Regie: Piet Arfeuille
Tekst: Ingmar Bergman
Acteurs: Wim Danckaert, Tania Van der Sanden, Ingrid De Vos
Licht: Jan Maertens
Kostuums: Lieve Pynoo
Decor: Jozef Wouters
Gezelschap: Theater Malpertuis
Location:
CC De Schakel
Datum opvoering:
2012-03-24 00:00:00
Datum premiere:
02/02/2012 u

Nieuwsbrief 7/7