De Munt, 'Tristan und Isolde’

Gedaan met het Gesamt?

Hoeveel plot heeft een opera nodig om voor opera te kunnen doorgaan? Onnoembaar weinig, zo bewees Richard Wagner toen hij in 1859 de laatste hand legde aan ‘Tristan und Isolde’. Hoewel dit monument voor de liefde als ondertitel ‘Handlung in drei Aufzügen’ kreeg, is er van handeling weinig sprake.

De kaarten van het narratief zijn al voor het opgaan van het doek geschud: sociale verhoudingen maken de liefde tussen Tristan en Isolde onmogelijk. Al even onmogelijk is het echter om dat te accepteren, want een liefdeselixir verstrengelt het lot van beide protagonisten. De uitweg uit het aardse tranendal wordt bijgevolg uitgeroepen tot ultieme redding. Waar kan liefde per slot van rekening even ondeelbaar en oneindig zijn als in de dood?

Een libretto zwanger van verlangen en muziek stijf van orgiastische pulsen: menig regisseur heeft er zich aan vergrepen. Wie de opera probeert aan te kleden als een spannend verhaal, maakt zich per definitie belachelijk. Ralf Pleger kiest met een scènebeeld waarbinnen elk element metaforisch kan worden opgevat daarentegen voor een verstilde lezing. In nauwe samenwerking met beeldend kunstenaar Alexander Polzin werd voor elke akte een sculptuur ontwikkeld, zowel ongrijpbaar-transcendent als interpretatief-symbolisch op te vatten.

De beleving van de verschillende bedrijven is wisselend, maar adembenemend is alleszins Polzins verbeelding van de lust. Wanneer dansers zich tijdens de tweede akte uit de sculptuur losmaken en zodoende het organische ervan benadrukken, is er sprake van een dialoog tussen de visuele en de muzikale dimensie. In de hoekdelen stelt zich evenwel de vraag of Pleger en Polzin het drama niet hadden moeten vitaliseren in plaats van zich terug te trekken in een esthetische, cerebrale cocon. Per slot van rekening heet ‘Tristan und Isolde’ de meest zinnelijke opera aller tijden…

Erotisch geladen is het eerste bedrijf bezwaarlijk te noemen. Als een oeroud principe sijpelen veelvoudige facetten van liefde, vermomd als monolithische pijlers, langzaamaan het bestaan van Tristan en Isolde binnen. Niettemin zit de wederzijdse affectie dan al in het hart gebeiteld. Aan de hand van spiegels ontdekt het paar immers wat ze al weten, met name dat ze elkaar toebehoren.

In de laatste akte experimenteert de regie met de concepten tijd en perceptie. In het aanschijn van de eeuwigheid waaraan Tristan zich overgeeft, worden vroeger en later relatieve begrippen, verbonden in een verzengende ervaring van de tegenwoordigheid van een absolute liefde. Wanneer de zuilen uit het eerste bedrijf ten slotte terug keren, wordt het status quo van de opera verzinnebeeld. Zij het dat de personages aan gene zijde van het wereldse kunnen herbeginnen, in een duister dat doorheen de opera langzaam terrein wint op het licht.

Het inhoudelijk rijke discours is een verademing voor een opera die historisch dikwijls sentimenteel werd opgevoerd. Toch wringt het museale karakter van braaf gechoreografeerde zangers op een sluimerend transformerende bühne met een partituur die non-stop pure hartstocht verklankt.

Chef-dirigent Alain Altinoglu zet het driftmatige aspect trouwens niet in de verf. Zijn lezing verliest zich niet in impulsiviteit, maar blinkt uit door de spanning die over de delen heen wordt gegenereerd. Bryan Register, Ann Petersen en Franz-Josef Selig zingen bovendien vrijer dan ze (mogen) spelen, met een blakende uitvoering tot gevolg. Stop deze cast in een regie die extase durft opzoeken, en je hebt een ‘Tristan und Isolde’ waarvan de Gesamterlebnis niet rammelt.

Details Podium
Gedaan met het Gesamt
Muzikale leiding: Alain Altinoglu
Artistiek concept: Ralf Pleger, Alexander Polzin
Regie: Ralf Pleger
Decor: Alexander Polzin
Kostuums: Wojciech Dziedzic
Belichting: John Torres
Choreografie: Fernando Melo
Koorleiding: Martino Faggiani
Zang: Bryan Register, Franz-Josef Selig, Ann Petersen, Andrew Foster-Williams, Nora Gubisch, Wiard Witholt, Ed Lyon
Copyright foto's: Van Rompay / Segers
Orkest: Symfonieorkest van de Munt
Koor: Herenkoor van de Munt
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2019-05-12 00:00:00
Datum premiere:
02/05/2019 u