De Munt, ‘Macbeth Underworld’

Een meesterwerk van verwarring

‘Met een opera wil ik geen verhaal vertellen, maar proberen de wereld te vertellen zoals ik hem hoor’, aldus Pascal Dusapin. De Franse componist wou naar verluidt al geruime tijd met Shakespeare aan de slag, en vond in ‘Macbeth’ voldoende materiaal voor een onorthodoxe hervertelling. Met Frédéric Boyer als librettist voert Dusapin geen relaas op van een koppel dat aan machtswellust ten onder gaat. Wat het publiek voorgeschoteld krijgt, omvat immers weinig plot, maar is veeleer een verkenning van de psyche van de Macbeths.

Verschillende narratieven lopen door elkaar heen, in scènes die schipperen tussen re-enactment en post-hoc reflectie. De handeling is bijkomstig, karakteriële ontwikkeling zo goed als absent. ‘Macbeth Underworld’ presenteert zich als een wolk van sferen, waarin niet alleen het verhaal niet langer gehoorzaamt aan klassieke wetmatigheden, maar ook de taal. Boyer herneemt flarden Shakespeare, refeert naar aanverwante lectuur en voegt zelf geheimzinnige grammatica toe.

De resultante is een open tekst, eerder een embryonale dan een voldragen mijmering. Boyer noemt zijn libretto niettemin een exegese, misschien omdat hij de vraag stelt naar de wortels van het kwaad dat de Macbeths belichamen. De puzzel van verhakkelde taal verzandt echter in suggestie. Wanneer ideeën totaal worden versluierd, is betekenisloosheid dan niet onvermijdelijk?

Regisseur Thomas Jolly ziet zich genoodzaakt atmosferen te onderstrepen. Ook hij leeft zich uit met cryptische accenten, die een esthetische transpositie zijn van een partituur waarin verschrikking, verdriet en schoonheid elkaar vanzelfsprekend vinden. De tableaux waar het publiek samen met de protagonisten in verdwaalt, ademen zowel iets macabers als iets intimistisch. Zo krijgt de liefde tussen het koppel een menselijke dimensie die autonoom bestaat naast de waanzin, die op zijn beurt regelmatig de scène overwoekert.

Ontdubbelde personages, Jolly’s manier om met de doorbroken tijdslogica om te gaan, zetten de noodlottige onontkoombaarheid van de opeenvolgende moorden treffend in de verf. Het legendarische banket hertaalt de regisseur dan weer naar een passage die precies door haar kinderlijke naïviteit angstaanjagend wordt. Visueel bevat ‘Macbeth Underworld’ kortom voldoende vondsten, maar ook Jolly geraakt niet voorbij het euvel van een vrijblijvend libretto dat in een poging om veel uit te drukken eigenlijk weinig zegt.

Dusapin is de enige die profiteert van het losmazige inhoudelijke weefsel. Met orgel, dameskoor en een amalgaan van percussie kleurt zijn partituur tegelijk spook- en sprookjesachtig. De bijwijlen filmische en effectrijke orkestratie doet in de verte denken aan een Burtonachtig huwelijk tussen humor en grimmigheid, hoewel de vocale partijen een voortdurende inbreuk zijn tegen een discours dat hier en daar vertrouwd consonant aanvoelt.

Net zoals de componist in de ontmoeting tussen de Macbeths behalve machtshonger bovenal verdriet en angst leest, zo nestelt zich tederheid onder het nachtmerrieachtige muzikale oppervlak. De haast groteske excursie naar Schotse folklore en een onnodige klankband met onder andere wapengekletter buiten beschouwing gelaten, slaagt Dusapin erin om de aberratie van de gruwel vanuit de essentie van een kwetsbaar mens-zijn te verklanken.

Solisten Magdalena Kožená en Georg Nigl, het Muntorkest en chefdirigent Alain Altinoglu garanderen overigens een onberispelijke wereldcreatie. Zij het één waar niemand wakker van zal liggen. Hoezo, Macbeth heeft de slaap vermoord?

Details Podium
Een meesterwerk van verwarring
Muzikale leiding: Alain Altinoglu
Regie: Thomas Jolly
Medewerking regie: Alexandre Dain
Decor: Bruno de Lavenère
Belichting: Antoine Travert
Kostuums: Sylvette Dequest
Dramaturgie: Katja Krüger
Koorleiders: Martino Faggiani, Alberto Moro
Zang: Magdalena Kožená, Georg Nigl, Ekaterina Lekhina, Lilly Jørstad, Christel Loetzsch, Kristinn Sigmundsson, Graham Clark, Elyne Maillard
Foto's: Baus (De Munt)
Orkest: Symfonieorkest van de Munt
Koor: Dameskoor van de Munt
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2019-09-20 00:00:00
Datum premiere:
20/09/2019 u