De Munt, ‘Macbeth’

Verdi in vacuüm

Shakespeares 'Macbeth' telde volgens Verdi eigenlijk maar drie personages: de titelfiguur, zijn vrouw en de heksen. Ruim honderdvijftig jaar na de première van de opera voegt regisseur Olivier Fredj daar nog een belangrijke entiteit aan toe. Meer bepaald: het publiek. Woedt in Macbeth namelijk geen strijd die wij allemaal moeten zien uit te vechten? Met name het conflict tussen onze driftmatige verlangens enerzijds en ons moreel aanvoelen, dat geboren wordt uit onze verhouding tot de medemens, anderzijds?

Om de denkoefening niet te ondergraven door context, heeft Fredj een behapbaar tijdskader en een welomlijnde ruimtelijke invulling geschrapt. Deze enscenering grijpt kortom plaats binnen een vergeestelijkte dimensie, waar Freudiaanse concepten simpelweg op de bühne kamperen. Zo is Macbeth het gezicht van het Über-Ich, worstelend met zijn ‘ik’ temidden van een (ver)oordelende buitenwereld. Tot Lady Macbeth dringen de ethische implicaties van haar met bloed bevlekte ijver daarentegen pas laat door, zij is kortom de personificatie van het egocentrische Ich.

Het Es openbaart zich onder de vorm van een horde dansers, die tegelijk heksen en dienaars zijn. Onwetend hoe ze goed en kwaad van elkaar moeten onderscheiden, is hun handelen niet onderhevig aan enige wetmatigheid, noch voor wat de gewetensfunctie betreft, noch op het esthetische spoor. Hun goddeloze ballet ontsnapt aan elk ijkpunt, en net dat verstoort de perceptie grondig.

Meer ideëel dan humaan, refereert Fredjs nachtmerrieachtig onderbewustzijn amper nog naar een tastbare werkelijkheid. Het conceptuele vacuüm van zijn regie is tegelijk een sterkte en een zwakte. Meer dan abstractie, leidt invoelbare psychologie immers tot identificatie. Als 'Macbeth' ons daadwerkelijk allemaal aanbelangt, is het maar de vraag of Fredj terecht heeft geopteerd voor een cerebraal platform.

Het koor als spiegel van het publiek opvoeren, is niettemin slim gezien. Zij zijn het die de grenzen moeten trekken, die paal en perk moeten stellen aan Macbeths waanzin. In tijden waarin politieke leiders financiële, electorale en universele waarden regelmatig door elkaar lijken te halen, lijkt Fredj via zijn vergeestelijkte wereld wel degelijk naar de realiteit van vandaag te verwijzen.

Intelligent is bovendien dat de regisseur suggereert dat de oorsprong van onze mateloze begeerte bij de ander ligt. Of anders gezegd: bij de wetenschap dat we als sociaal gevoelige wezens via andermans blik tot buitensporige begeerte worden gebracht. Wanneer aan het eind Macduff willens nillens tot koning wordt gekroond en Fredj verklapt dat een volgende tragedie al in de maak is, stelt zich immers de vraag naar de voorwaarden voor een geestelijk debacle.

Het psychoanalytische landschap waarin 'Macbeth' zich afspeelt, is grafisch vormgegeven door Jean Lecointre. Diens creaties, van intuïtief-figuratief tot surreëel-symbolisch, gedijen onder de regie. Echt communiceren doen de beelden zelden, waardoor de afstand tot de scène verder vergroot. De cast blijkt daarenboven vooral uitmuntend te zingen. Als acteur excelleert Scott Hendricks (Macbeth) niet. Béatrice Uria-Monzon (Lady Macbeth) koppelt evenwel een imposante stem aan een gezaghebbende fysieke interpretatie.

Verdi’s partituur is bij Paolo Carignani tenslotte in goede handen. De Italiaan zwelgt in het koortsige register dat Fredj uitdrukkelijk opzoekt, maar tegelijk put hij uit de zwier, de humor en de poëzie van het werk. Vergeten de personages op de scène om gewoon mens te zijn, dan worden ze via de muziek weer van vlees en bloed. 

Details Podium
Verdi in vacuüm
Componist: Giuseppe Verdi
Muzikale leiding: Paolo Carignani
Regie: Olivier Fredj
Grafisch art director: Jean Lecointre
Scenografie: Olivier Fredj, Gaspard Pinta, Massimo Troncanetti
Kostuums: Frédéric Llinares
Belichting: Christophe Forey
Choreografie: Dominique Boivin
Koorleider: Martino Faggiani
Zang: Scott Hendricks, Béatrice Uria-Monzon, Carlo Colombara, Lies Vandewege, Andrew Richards, Julian Hubbard, Justin Hopkins, Gerard Lavalle
Posterbeeld: Todd Hido
Foto's: Bernd Uhlig
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt
Location:
Muntpaleis, Tour & Taxis
Datum opvoering:
2016-09-18 00:00:00
Datum premiere:
13/09/2016 u