De Munt, ‘Les contes d’Hoffmann’

Onmogelijk volkomen

Marilyn Monroe, Bette Davis, Greta Garbo, Judy Garland: hoeveel mannenogen meenden in de gedaante van deze en andere actrices het prototype van de perfecte vrouw te herkennen? Bij uitstek leent cinema zich tot esthetische idealisering, en dat heeft Krzysztof Warlikowski goed begrepen. De handeling van ‘Les contes d’Hoffmann’, Offenbachs onvoltooide en onvolprezen meesterwerk, verplaatst de Poolse theater- en operaregisseur niet zonder reden naar Hollywood. De transpositie woelt tal van betekenislagen naar de oppervlakte. Tegen de zin van enkelingen, erg geapprecieerd door de meerderheid van het publiek, zo blijkt.

Wat als het titelpersonage geen dichter is, maar producer, regisseur, acteur? Zet dat zijn dichterlijke spinsels – het corpus van de opera – op de helling? Niet bij Warlikowski, die ‘Les contes d’Hoffmann’ begrijpt in termen van liefde en kunst als twee extremen van een dualisme. Concreet worden Hoffmanns drie beminden tegelijk geïnstrumenteerd en aanbeden – het titelpersonage is per slot van rekening zowel kunstenaar als mens. Deze tweeledigheid blijkt evenwel onhoudbaar, omdat het visioen van het volmaakte dat Hoffmann cultiveert via de kunst haaks staat op de kwetsbaarheid van het reële bestaan van de drie dames.

Als dusdanig ziet Hoffmann zich veroordeeld tot een bestaan in tranen. De romantische idee is dat eenzaam lijden als katalysator dient voor een volgende creatie, en dus voor meer schoonheid. In het concept van Warlikowski moet Hoffmann om die reden tijdens een Oscarceremonie door de mand vallen: zijn ondergang betekent de redding van zijn authenticiteit. Of nog: zich verzoenen met de onbereikbaarheid van elke Stella die zijn pad kruist, houdt de muze waar ze zijn moet – vlakbij.

Meer Hollywoodiaans zinnebeeld dan humaan blijkt de Stella van Warlikowski conceptueel in ieder van ons aanwezig. De actrice die in het eerste bedrijf continu van outfit verandert, is immers meer idee dan lichaam, en daardoor even aantrekkelijk als onmogelijk. Anders gezegd is Stella de pasvorm waarbinnen Hoffmann achtereenvolgens Olympia, Antonia en Giuletta probeert te vangen. Zoals gezegd botst zijn verlangen naar perfectie echter met de onvolkomenheden die eigen zijn aan hun menselijkheid. Tegelijk heeft Hoffmann de perfectie nodig voor zijn artistieke bestaan, ook al hindert het idee-fixe van de volmaakte vrouw hem in zijn dagdagelijks functioneren. Zo karakteriseert Warlikowski de wurggreep waarin de maker zich gevangen weet: gewrongen tussen een begeerte naar schoonheid en een beroerde realiteit.

Bovendien exploiteert de regisseur de mogelijkheden van het libretto in de geest van de opéra fantastique. Zo wordt de plot niet helder uiteengezet, maar is de verbeelding zelf het leidende principe. Naast een abstract-interpretatieve laag maakt dit een visceraal register mogelijk. Unheimliche atmosferen, een psychologisch geladen persoonsregie, absurde visuele accenten: ze spelen op de intuïtie, kortom niet alleen het intellect wordt bediend.

En verder? Hoed af voor Patricia Petibon, die vier legendarische vrouwen neerzet. Alleen al het gemak waarmee ze Olympia incarneert op het kruispunt tussen aandoenlijk en aanstekelijk getuigt van evenveel ambacht als durf. Daarnaast laveert ook Alain Altinoglu voortdurend tussen intimiteit en verrukking. Net zoals Warlikowski houdt de dirigent ruim drie uur lang het midden tussen drama en lichtheid, met de grootst mogelijke toewijding.

Onmogelijk volkomen – beter valt deze grandioze productie niet te omschrijven.

Details Podium
Onmogelijk volkomen
Muzikale leiding: Alain Altinoglu
Regie: Krzysztof Warlikowski
Decor & kostuums: Małgorzata Szczęśniak
Belichting: Felice Ross
Video: Denis Guéguin
Choreografie: Claude Bardouil
Dramaturgie: Christian Longchamp
Koorleiding: Martino Faggiani, Albert Moro
Cast: Eric Cutler, Patricia Petibon, Michèle Losier, Sylvie Brunet-Grupposo, Gabor Bretz, François Piolino, Sir Willard White, Loïc Félix, Yoann Dubruque, Alejandro Fonte, Byoungjin Lee
Foto's: Bernd Uhlig
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt, Kooracademie van de Munt
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2019-12-20 00:00:00
Datum premiere:
10/12/2019 u