De Munt, ‘Le silence des ombres’

Het verzaken van de ziel

Is Maeterlincks toneel geschikt voor het toneel? Zelf tekende de Nobelprijswinnaar op dat de fysiek van een vertolker steeds een inbreuk betekent op het diepere mysterie van een tekst. 'Een symbool verdraagt geen actieve aanwezigheid van de mens', aldus de dichter. Toch behoort Debussy’s ‘Pelléas et Mélisande’, op tekst van Maeterlinck, tot een van de meest geliefkoosde opera’s wereldwijd. Een van de vele verklaringen daarvoor is de sublieme wijze waarop de componist de stilte van het literaire idioom wist te integreren in zijn muzikale taal. Debussy’s opera laat de stilte als het ware spreken – en laat net dat een essentiële voorwaarde zijn om Maeterlinck überhaupt naar opera te kunnen transponeren.

Met ‘Le silence des ombres’ is Benjamin Attahir toe aan zijn eerste operaproject. Zijn stijl draagt de sporen van Libanees-Marokkaanse voorouders, zij het dat de ankers ervan teruggaan op Europees-modernistische funderingen. Hoewel hem in het verleden academisme werd verweten, kreeg hij als twintiger al opdrachten van een aantal belangrijke instellingen. Zo ook De Munt, dat Maeterlincks ‘Trois petits drames pour marionnettes’ aan de Fransman toevertrouwde. Conform de grimmige sfeer en thematiek van de drie tragedies stelde Attahir een kamerorkest samen met een ongewone klankkleur. Bij de strijkers mochten de hogere registers thuis blijven, terwijl serpent, accordeon, harp en piano in combinatie met klassieke houtblazers voor unheimliche timbres zorgen.

Heeft Attahir 'het nog niet gezegde' echter verwisseld met 'het onzegbare'? De eigengereide bezetting van het drieluik laat alleszins amper vloeiende sonoriteit toe. Debussy’s klassieker indachtig, manifesteert klank geworden stilte zich niet via een aanslag op consonantie noch door middel van gekunstelde harmonieprincipes. De stilte die Attahir naar eigen zeggen toelaat, wordt door zijn stijl als het ware onmogelijk gemaakt. Zo blijft van ‘La Mort de Tintagiles’ bovenal het hyperkinetische geratel bij, een vermoeiend geharrewar dat naar verluidt voor suspense moet doorgaan. Beter verteerbaar is de structurele eenvoud van ‘Intérieur’, waarin Attahirs vocabulair dicht bij Maeterlincks grammatica blijft.

In ‘Alladine et Palomides’ keren ten slotte gealterneerde leidmotieven uit het eerste luik terug, in een meer zuurstofrijke zij het nog steeds geconstrueerde stijl. De discrepantie tussen een in theorie perfect op Maeterlinck geijkte partituur en de praktijk van een uitvoering die vanaf de eerste minuten koortsig-intellectualistisch aandoet, maakt aanschouwelijk waarom Attahir eerder te horen kreeg academisch te componeren.

Even weinig bemoedigend voor het publiek is overigens dat regisseur Olivier Lexa in een sfeer van embryonale ideeën blijft hangen, met bijvoorbeeld een verwijzing naar de gebroeders Van Eyck waarbij amper sprake kan zijn van verdiepende intertekstualiteit. Meer nog: de grauw aangeklede scène drukt elke notie van mystiek de kop in, en de schijnbaar symbolistische accenten in de persoonsregie doen ronduit ongemakkelijk aan. Doorheen ‘Intérieur’ een video simultaan met het intense narratief projecteren, doet zelfs afbraak aan het geheimzinnige drama. Hoe valt Maeterlincks principe van 'het ontwaken van de ziel' te rijmen met een deconstructie van diens woorden aan de hand van discongruent beeldmateriaal?

Vroeg of laat zal ‘Le silence des ombres’ inderdaad een stilte te beurt vallen – die van de vergetelheid. Heeft iemand ondertussen een Dafalgan te leen?

Details Podium
Het verzaken van de ziel
Compositie & muzikale leiding: Benjamin Attahir
Regie: Olivier Lexa
Decor & kostuum: Studenten van de afdeling scenografie van École nationale supérieure des arts visuels de La Cambre
Belichting: Alexander Koppelmann
Video: Olivier Lexa, Simon Van Rompay
Cast: Julia Szproch, Raquel Camarinha, Clémence Poussin, Renaud Delaigue, Morgane Heyse, Gwendoline Blondeel, Sarah Théry, Pierre Derhet, Sébastien Dutrieux, Luc Van Grunderbeeck
Foto's: Gianmaria De Luca
Ensemble: Kamerorkest van de Munt
Location:
KVS BRUSSEL
Datum opvoering:
2019-09-25 00:00:00
Datum premiere:
25/09/2019 u