De Munt, ‘La Gioconda’

En toen was er … duister

Oppervlakkig beschouwd lijkt de plot van ‘La Gioconda’ een zoveelste lofzang op het type vrouw dat zichzelf uit amoureuze overwegingen en morele rechtschapenheid ten gronde richt, van het soort waar de operageschiedenis bol van staat. Wie het libretto er echter nauwkeurig op na slaat, kan onmogelijk om het duistere kader van de handeling heen. Olivier Py, na triomfantelijke passages met ‘Lohengrin’ en ‘Dialogues des Carmélites’ opnieuw te gast in De Munt, leest de belangrijkste opera van de inmiddels bijna in de vergetelheid geraakte componist Amilcare Ponchielli heel terecht als een donker sprookje, waarin het kwade zich als een absoluut beginsel manifesteert, een fundament waar geen enkel personage aan kan ontsnappen.

In Py’s enscenering is er amper plaats voor de klassieke tweedeling tussen goed en slecht. De scène trekt hij quasi integraal op uit grijstinten, waarvan de uitersten gaandeweg elkaars gelijke worden. Zo ademt het diepste zwart in het laatste bedrijf evenveel hoop als het ijzingwekkend wit, dat gewoonweg pijn doet aan de ogen. Nee, deze ‘La Gioconda’ is geen prettig kijk- en luistervoer. En laat net dat de impact van de opvoering verklaren.

In ‘Angelo, tyran de Padoue’ van Victor Hugo belichamen man en vrouw nog de extremen van een ethisch continuüm. Bij librettist Arrigo Boito ontkiemt het verwerpelijke echter in zowat alle personages, en net dit gegeven hoort Py terug in Ponchielli’s verklanking. Met veel nadruk op het wraakzuchtige karakter van het titelpersonage en op het zinnelijke aspect van Laura’s verlangen naar Enzo, verbindt de regisseur de demonische psychologie van Barnaba met die van de zogenaamd antagonistische krachten.

De sadistische en erotische signatuur van bepaalde passages installeert een inverse esthetische logica, of anders gezegd: het verdorvene presenteert zich haast spelenderwijs, zodanig gehuld in banaliteit dat de intrusie van het lugubere in het normale de toeschouwer ontredderd achterlaat. Het schijnbaar evidente parcours via hetwelke de danza delle ore uitmondt in een brutale verkrachting is metaforisch voor de totaalervaring, waarin Py de opera thematiseert als exempel van verderf.

Zo blijft uiteindelijk geen menselijk gelaat over, maar een grijnzend masker dat elk streven naar deugd uitlacht. Een huiveringwekkend slotbeeld is het, waarmee de regisseur zich eens te meer bereid toont om de ultieme consequenties van zijn artistieke visie door te voeren, desnoods ten koste van het comfort van het publiek.

Hoe nachtmerrieachtig ook, Py’s visuele universum is niet verstoken van ornament. Vanzelfsprekend is een blank gezette bühne een eenvoudig referaat naar Venetië als locus delicti, maar meer gesofisticeerd is bijvoorbeeld de schijnbare reflectie van het water op de wanden, hetgeen de indruk wekt dat het duister zich roert, als een morbide imperium in continue staat van expansie. Een zeldzame keer is de decoratieve sier te ostentatief, en leidt ze af van de verhalende context. Laat dat echter een kanttekening zijn bij een indrukwekkende mise en scène, gedacht vanuit een onvoorwaardelijke overgave aan wat de auteurs hebben willen communiceren.

Tot slot werd over de cast in diverse media de loftrompet gestoken. De alternatieve ploeg, aangevoerd door Hui He, weet evenwel niet te overrompelen, net zomin als een bijwijlen stuurloos dirigerende Paolo Carignani. Desondanks beitelt deze ‘La Gioconda’ zich in het geheugen als een van de meest indringende producties in jaren. Een meesterstuk dat met een wee gevoel in de buikstreek achterlaat.

Details Podium
En toen was er…duister
Muzikale leiding: Paolo Carignani
Regie: Olivier Py
Decor & kostuums: Pierre-André Weitz
Belichting: Bertrand Killy
Koorleider: Martino Faggiani
Zang: Hui He, Szilvia Vörös, Andrea Carè, Scott Hendricks, Ning Liang , Jean Teitgen, Roberto Covatta, Bertrand Duby, Bernard Giovani, René Laryea, Alejandro Fonte
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt, Kooracademie en Kinder- en Jeugdkoren van de Munt o.l.v. Benoît Giaux
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2019-02-03 00:00:00
Datum premiere:
29/01/2019 u