De Munt, ‘Jeanne d’Arc au bûcher’

Oefening in kairologie

Tchaikovsky, Verdi, Liszt, Ravel: allemaal hebben ze inspiratie geput uit het leven van Jeanne d’Arc. Ook Honegger ging met haar biografie aan de slag, zij het op onorthodoxe wijze. Opgebouwd uit allegorische scènes enerzijds en intieme bespiegelingen anderzijds, is ‘Jeanne d’Arc au bûcher’ een stemmenkabinet dat de historische functie van het personage onderzoekt en haar dood in een spiritueel licht sublimeert, zowel als haar mystificatie op mensenmaat hertaalt. Tegelijk transcendent en getekend door een menselijkheid die put uit het geloof in directe naastenliefde, is Paul Claudels tekst een enigma – een bloemlezing van heterogene registers die Honegger bijzonder kleurrijk wist te orkestreren.

Vraag is evenwel hoe een scenische opvoering van een werk dat vrij van ruimte en handeling is gedacht er kan uitzien. Niet voor niets ging de partituur als oratorium de muziekgeschiedenis in. Romeo Castellucci verwijdert zich met zijn in 2017 voor de Opéra de Lyon gecreëerde interpretatie van het klassieke christelijke discours. Hij laat een vrouw zien die afdaalt in haar verleden, en daar de kiem van een universele humaniteit terugvindt: een ‘ik’ dat een reis maakt richting beschaving, met de liefde als instrument en als uitkomst. Onderweg wordt de podiumvloer letterlijk uitgebroken, zodat het personage onder lagen geschiedschrijving, religie en symboliek zichzelf in al haar reinheid kan aantreffen.

Castellucci hanteert daarvoor een ongewone techniek: een actrice vertolkt een conciërge waarin Jeanne d’Arc plots opduikt. Het vreemde manifesteert zich kortom in een vertrouwde alledaagsheid die als het ware moet ontsporen om herboren te kunnen worden. De Jeanne die uiteindelijk door het fantasma van haar oudere zelf wordt begraven, heeft onderweg de Middeleeuwse anekdotiek afgelegd, om als prototype van de mens te kunnen sterven. Het manoeuvre van de pathologie is met andere woorden een omweg, een geste om het verloop te kunnen weergeven van een vervreemd individu dat gaandeweg een glimp van onze meest wezenlijke identiteit laat zien – in de hoedanigheid van een humanistische zelfverzaking ten dienste van de ander, wat eigenlijk elke religiespecifieke context overstijgt.

Onvermijdelijk doorheen dit procedé is dat partituur en beeld zich losmaken van elkaar, zij het dat Claudels en Honeggers absurde spinsels de performanceachtige enscenering als indringende hallucinaties aanvuren. Toch roepen Castellucci's keuzes vragen op. Is het bijvoorbeeld zinvol om het zogenaamd realistische spoor van de psychotische conciërge te blijven ontwikkelen, met een dubbelrol voor broeder Dominique als schoolhoofd? Bovendien is het vooral de fysieke uitputtingsslag van Audrey Bonnet die tot de beoogde overrompeling leidt. Wekt een uitgeput, poedelnaakt lichaam als exemplaar voor de mensheid niet vooral primitieve emotie op, of is dit een vorm van cultureel verantwoord exhibitionisme? En wat heeft dat met de opera te maken?

Verdienstelijk is niettemin dat Castellucci het werk grondig hertekent. Anders dan zijn ongeëvenaarde lezingen van ‘Parsifal’, 'Orphée et Eurydice' en ‘Die Zauberflöte’ voor De Munt keert deze productie de traditie echter niet binnenstebuiten. Ze vormt eerder een controversieel commentaar op een per definitie moeilijk vorm te geven partituur. Voor wie zich daardoor zou laten weerhouden: dirigent Kazushi Ono verzorgt een niets minder dan wervelende lezing. Enkele scenische reserves in acht genomen, verdient deze productie alleen al omwille van het excellente koor, de cast en het orkest volle zalen.

Details Podium
Oefening in kairologie?
Regie, decor, kostuums & belichting: Romeo Castellucci
Muzikale leiding: Kazushi Ono
Artistieke medewerking: Silvia Costa
Dramaturgie: Piersandra di Matteo
Medewerking belichting: Marco Giusti
Koorleiding: Christophe Talmont
Cast: Audrey Bonnet, Sébastien Dutrieux, Ilse Eerens, Tineke Van Ingelgem, Aude Extrémo, Jean-Noël Briend, Jérôme Varnier, Louka Petit-Taborelli, Geoffrey Boissy, Gwendoline Blondeel, Siobhan Mathiak
Copyright foto's: Bernd Uhlig
Orkest & koren: Symfonieorkest en koor van de Munt, Kooracademie en Kinder- en Jeugdkoren van de Munt o.l.v. Benoît Giaux
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2019-11-06 00:00:00