De Munt, ‘Het sprookje van tsaar Saltan’

De melodie van intermenselijke verhoudingen

Ze staat in menig geheugen gegrift, de sprankelende ‘De gouden haan’ waarmee De Munt een punt zette achter 2016. Indertijd waren de critici het er roerend over eens dat zowat alle opera’s van Rimsky-Korsakov op de Europese podia onvoldoende aandacht kregen. Alain Altinoglu, die zich momenteel opnieuw voor werk van de componist engageert, is dat niet ontgaan. De rijkdom van Rimsky-Korsakovs schriftuur, waarin lyrische potentie en epische effecten elkaar ontmoeten zonder onderling te moeten wedijveren, is onder zijn baton ronduit weldadig. En dat al helemaal in de op enkele details na perfecte uitvoering van het Muntorkest.

Voorbij haast mathematisch uitgedokterde partijen belicht Altinoglu de vanzelfsprekende welluidendheid van de muzikale stijl. De combinatie van uitnemend solerende blazers, ongewoon warmbloedige strijkers en een directie die geraffineerd genoeg is om de platitude van filmische grandeur te omzeilen, staat garant voor een verrukkelijke luisterervaring. De stemmen van Olga Kulchynska, Svetlana Aksenova, Bogdan Volkov en Ante Jerkunica gedragen zich bovendien erg gedienstig. Ook zij maken geen knieval voor virtuositeit, maar zwichten – misschien onder impuls van de regie? – voor het menselijke aspect van hun personages. Zo is het de wetenschap van een onderliggende menselijke tragedie die hun vertolkingen ver boven de middelmaat uittilt.

Net zoals het orkestapparaat in afwisselend kleine en grote geledingen wordt opgedeeld om tot een maximale diversiteit te komen, zo gebruikt Dmitri Tcherniakov een veelvoud aan moderne scenische mogelijkheden om de verbeelding zelf zichtbaar te maken. Noch de componist, noch de regisseur versmaden echter de essentie van het feeërieke discours van hun aandeel in de creatie, want steeds voert de melodie van intermenselijke verhoudingen de boventoon, hoe exuberant de vindingrijkheid ook moge gefêteerd worden.

De grootste verrassing komt evenwel van de man die nooit om verrassingen verlegen zit: Dmitri Tcherniakov. Hoewel de ingreep waarmee hij het sprookje kadert in eerste instantie futiel lijkt, gaat het om een ingenieuze vondst die het geheel transformeert tot een theatrale metafoor voor het sprookje als vertelvorm, en bij uitbreiding de rol bevraagt die de fantasie in een mensenleven speelt. Zo wordt de plot eerst expliciet als fictie afgedaan: het verhaal dient louter als instrument om een autistische jongen met een trieste realiteit te verzoenen. Onderweg blijkt het verzinsel echter heilzaam, want via de verbeelding krijgt de jongen toegang tot wat hij voelt, en via dat inzicht in zijn emotionaliteit tot de werkelijkheid.

In deze constellatie is de onthulling van het sprookje als illusie helaas onvermijdelijk, want de adolescent kan niet in zijn verzonnen universum blijven leven. Voor de jongvolwassene consolideert het weerzien met zijn afwezige vader echter diens jarenlange afwezigheid, en dus een leegte in zichzelf. In de regie van Tcherniakov wacht prins Gvidon dan ook geen gelukzalige verzoening, maar de realisatie van zijn eigen onvolkomenheid als vaderloos kind, en als beperkte jongeman die zich een kroniek moet kunnen verbeelden om er vat op te krijgen.

Eigenlijk zijn de geanimeerde projecties – en evengoed het theater van de proloog en de partituur in zijn totaliteit, kortom alle kunst waarvoor het sprookje symbool staat – de vrucht van een menselijk tekort. Van deficiënt naar delicieus: de lokroep van het imaginaire laat de mens toe zijn manco’s te omarmen. Als dat geen les is voor diegenen die cultuur afdoen als een luxegoed …

Details Podium
De melodie van intermenselijke verhoudingen
Muzikale leiding: Alain Altinoglu
Regie & decor: Dmitri Tcherniakov
Kostuums: Elena Zaytseva
Art direction video & belichting: Gleb Filshtinsky
Koorleider: Martino Faggiani
Cast: Ante Jerkunica, Svetlana Aksenova, Stine Marie Fischer, Bernarda Bobro, Carole Wilson, Bogdan Volkov, Olga Kulchynska, Vasiliy Gorshkov, Alexander Vassiliev, Nicky Spence, Alexander Kravets
Copyright foto's: Karl Forster, De Munt
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2019-06-23 00:00:00
Datum premiere:
11/06/2019 u