De Munt, ‘Frankenstein’

Wedergeboorte van een verleden

Iedereen kent ‘Frankenstein’, en toch: hoe beperkt is onze kennis van de diepere lagen van het verhaal! Meer dan embryonale sciencefiction of een gothic novel op adolescentenmaat is Shelley’s klassieker immers een boek dat de vraag stelt naar wat het betekent om mens te zijn. De schrijfster doet een gooi naar een antwoord in twee richtingen, want terwijl een creatuur zich tot mens probeert te verheffen, geeft de schepper van het wezen tegelijk blijk van een menselijk tekort. De bede lief te mogen hebben, waarmee het monster het diepste aller humane verlangens expliciteert, stuit bij wetenschapper Frankenstein namelijk op je reinste onbegrip. De traditionele naamsverwarring tussen het zogenaamde monster en de monsterachtige ambitie die het titelpersonage ten gronde richt, is kortom niet gevrijwaard van ironie. Wie is eigenlijk de onmens?

Net zoals Shelley het goede en het kwade niet exclusief toevertrouwd aan haar personages, zo weigert ook het libretto van de nieuw gecreëerde ‘Frankenstein’ in De Munt te vervallen in een ongenuanceerde morele tweedeling. Júlia Canosa i Serra blijft dicht bij Shelley’s origineel, maar hertaalt de filosofische basis naar een hedendaagse context. Zo vangt ook haar versie aan op een ijzige vlakte, wat het aangezicht van de aarde blijkt in een niet zo verafgelegen toekomst. Wetenschappers graven er een wezen op dat een verschrikkelijke geschiedenis met zich meedraagt, waarbij het koor zich onderweg afvraagt hoe ver de intrusie van wetenschap in het particuliere domein mag gaan. Conform de Griekse overlevering is het dus het collectief dat de morele bakens uitzet. Een aloude artistieke vorm waar Àlex Ollé zich raad mee weet.

Ollé zweert sinds jaar en dag bij visuele hoogstandjes, en deze ‘Frankenstein’ is geen uitzondering op zijn palmares. Futuristische projecties en lichteffecten genereren een filmische atmosfeer dat als opsmuk rondom de centrale thema’s valt, waarbij de virtuoze uitvoering best aardig wegkijkt. De beeldtaal houdt echter niet op bij technisch vernuft, want Ollé stipt onderweg pertinente kwesties aan. Zo laat hij de catastrofale ecologische gevolgen zien van een grenzeloos maatschappelijk geloof in de wetenschap. Ook toont hij op hartroerende wijze zowel het verinnerlijkte conflict als de sociale deficiëntie van een wezen dat alleen kan spreken in de taal die anderen tegenover hem gebruiken, namelijk een vocabulair van afgrijzen en geweld.

Het slot is echter hoopgevend, althans voor het creatuur. Het trapt immers niet in de val van een wetenschapper die als priester van de moderne tijd een wedergeboorte belooft in een tijdperk dat er post-humaan uitziet. Integendeel kiest het wezen ervoor zichzelf uit te wissen, en via zichzelf ook zijn verleden. Sterven wordt kortom een daad van genade, een vorm van boetedoening die de vervolmaking van een menselijk moreel kompas manifest maakt. Ollé giet dat in een hartroerend mooie finale. Mark Greys partituur onderstreept prachtig.

Regisseur en componist hebben naar verluidt intens samengewerkt, en dat resulteert in een frictieloze productie waar beeld en muziek elkaar continu aanraken en verrijken. Waar de enscenering vanuit een homogeen register stelselmatig aan gevoelsmatige impact wint, is de partituur een amalgaam van stijlen waarin elk personage een eigen muzikaal dialect krijgt aangemeten. Vormgegeven en getoonzet vanuit de traditie, toegankelijk en meeslepend: wie beweert dat de 21ste eeuw geen plaats biedt voor opera, weet zich met deze ‘Frankenstein’ alleszins gelogenstraft.

Details Podium
Wedergeboorte van een verleden
Muzikale leiding: Bassem Akiki
Oorspronkelijk idee & regie: Àlex Ollé , La Fura dels Baus
Decor: Alfons Flores
Kostuums: Lluc Castells
Belichting: Urs Schönebaum
Video : Franc Aleu
Regiemedewerkster: Susana Gómez
Dramaturgie: Àlex Ollé , Júlia Canosa i Serra, Mark Grey
Libretto: Júlia Canosa i Serra
Koorleider: Martino Faggiani
Zang: Scott Hendricks, Topi Lehtipuu, Eleonore Marguerre, Andrew Schroeder, Christopher Gillett, Stephan Loges, Hendrickje Van Kerckhove, William Dazeley
Copyright foto's: Bernd Uhlig, De Munt
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2019-03-15 00:00:00
Datum premiere:
08/03/2019 u