De Munt, ‘Die Zauberflöte’

Vergeten om te weten

Het is een van de meest indringende theatrale preludes ooit vertoond: een man komt op, kijkt naar een lichtbron en vernietigt haar. Is die man een toneelmatige belichaming van Romeo Castellucci? Zoals steeds las de controversiële theatermaker zich voor zijn enscenering van Mozarts ‘Die Zauberflöte’ grondig in, om de opvoeringstraditie van de opera vervolgens radicaal in vraag te stellen. Zo maakt zijn regie komaf met Sarastro’s verlichte hegemonie. Integendeel bekent (sic) de regisseur zich tot de moeder, in casu een Koningin van de Nacht met wiens torment het hele libretto resoneert.

Vormt de tekst echter geen interpretatieve grens? Niet voor Castellucci, die de dialogen uit het Singspiel en de synopsis uit het programmaboek schrapt. De regisseur begint kortom opnieuw. Ten gronde. Zo wordt Tamino’s inwijdingsrite hertaald als een proces van menswording. De maskers vallen af (lees: de pruiken mogen aan de kant) van zodra de mens zich tot het lijden van de ander kan verhouden.

Wat na het knipwerk overblijft, is ruw en tegelijk veelbetekenend. Personages zijn allegorieën zonder anekdotische besognes. De historische psychologie vervangt Castellucci door een hedendaagse. Ineens is de asymmetrie tussen licht en duister niet langer een confrontatie tussen Sarastro en de Koningin van de Nacht, maar een ontmoeting tussen vijf blinde vrouwen en vijf mannen met brandwonden. Die eersten dansen in een duisternis die voor hen grenzeloze vrijheid betekent. Het is een passage waarin Castellucci laat zien dat kwetsbaarheid de grootste dienaar van de schoonheid is.

Later verkennen de blinde vrouwen de gehavende lichamen van de mannen wier brandwonden getuigenis afleggen van de gewelddadige potentie van Sarastro. Ook dit tafereel, waarin de blinden de littekens als het ware schoonwassen met een voelend kijken dat aan elke weerzin voorbij gaat, is van een onaardse puurheid. Het luidt de hergeboorte van Tamino en Pamina in, lijdend onder de lijdenden. In de finale herinnert Papageno ten slotte aan de akte van het representeren. De fictieve archetypes zijn nu een verre herinnering, de reële figuranten de tastbare personificatie van de opera. De hedendaagse wedergeboorte van de canon is een feit. Eindelijk.

Het verzinsel afdanken en de werkelijkheid toelaten is bij Castellucci geen aanslag op de kunst, maar een noodzakelijke geste, ja zelfs een liefdesverklaring. Parallel aan het thematisch spagaat tussen licht en duister kiest de regisseur ook in zijn regie voor een spel met symmetrie. Zo toont het eerste bedrijf aan de hand van de algoritmische architectuur van Michael Hansmeyer een uitgehold paradijs, waarin het individu zich ontdubbeld weet door schone schijn.

Tegenover Sarastro’s verstikkende lichtcultus plaatst Castellucci in de tweede akte een non-decor waarin het publiek door de afwezigheid van ornament doordrongen wordt van humaniteit. Ook reflecteert Castellucci over rituelen en transcendentie, onder de vorm van een hartroerend tableau waarin moedermelk de materialisering wordt van tijd. Tel daar een elektriserende lezing bij van het Muntorkest onder leiding van gedistingeerd dirigent Antonello Manacorda, alsook een ronduit fenomenale cast, en je hebt een onvergetelijke productie.

Castellucci begrijpt dat de opera het stuitende nodig heeft om vandaag een impact te hebben die aan elitaire zelfbediening voorbij gaat. ‘Clean your eyes’, zo leest de introductie tot het tweede bedrijf. Het is een uitnodiging tot vergeten, om dankzij dat vergeten dieper te kunnen weten.

Details Podium
Vergeten om te weten
Regie, decor, kostuums & belichting: Romeo Castellucci
Muzikale leiding: Antonello Manacorda
Choreografie: Cindy Van Acker
Algoritmische architectuur: Michael Hansmeyer
Aanvullende dialogen: Claudia Castellucci
Artistieke medewerking: Silvia Costa
Dramaturgie: Piersandra di Matteo, Antonio Cuenca Ruiz
Koorleider: Martino Faggiani
Zang: Gabor Bretz, Ed Lyon, Dietrich Henschel, Sabine Devieilhe, Sophie Karthäuser, Tineke Van Ingelgem, Angélique Noldus, Esther Kuiper, Georg Nigl, Elena Galitskaya, Elmar Gilbertsson, Guillaume Antoine, Yves Saelens, Sofia Royo Csóka, Tobias Van Haeperen, Elfie Salauddin Crémer
Amateurtoneelspelers: Dorien Cornelis, Joyce De Ceulaerde, Monique Van Den Abbeel, Katty Kloek, Lorena Dürnholz, Jan Van Bastelaere, Michiel Buseyne, Johnny Imbrechts, Yann Nuyts, Brecht Staut
Acteurs: Sophy Ribrault, Cinzia Robbiati, Michael Alejandro Guevara, Gianfranco Poddighe, Boyan Delattre
Dansers: Stéphanie Bayle, Maria De Duenas Lopez, Laure Lescoffy, Serena Malacco, Alexane Poggi, Francesca Ruggerini, Stefania Tansini, Daniela Zaghini, Timothé Ballo, Hippolyte Bouhouo, Louis-Clément Da Costa, Emmanuel Diela Nkita, Aurélien Dougé, Johann Fourrière, Paul Girard, Nuhacet Guerra, Guillaume Marie, Tidiani N’diaye, Xavier Perez
Copyright foto's: Bernd Uhlig, De Munt
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt
Kinderkoor: Kooracademie en Kinder- en Jeugdkoren van de Munt o.l.v. Benoît Giaux
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2018-09-21 00:00:00
Datum premiere:
18/09/2018 u