De Munt, ‘Dialogues des Carmélites’

Vrijheid door onderwerping

Hoe meer onaanraakbaar de God, hoe meer fundamenteel de geloofssprong. Vrij vertaald: hoe minder deze God zich manifesteert, hoe meer het geloven haar strikt irrationele en dus mystieke kern nadert. Of, nog anders gezegd: de hogere macht moet sterven om een geloofsgemeenschap in haar kern ultiem te kunnen verbinden. Het is wat Blanche de l'Agonie-du-Christ zich verschrikt lijkt te realiseren, enkele scènes voor ze haar zusters vervoegt op het schavot. Haar zelf gekozen martelaarsschap is niet louter een proeve van voorbeeldig Christendom, maar vooral een viering van de grootst mogelijke vrijheid: de vrijwillige indijking ervan.

Het was Søren Kierkegaard die de geloofskwestie met de metafoor van een sprong in het duister heeft omschreven. Elders in zijn oeuvre heeft de filosoof het over angst als concept dat met de ervaring van vrijheid verbonden is. Blanche, een jonge vrouw die aan de Franse revolutie probeert te ontsnappen via een Karmelietenorde, bezweert de existentiële afgrond via het ongewisse. Ze stort zich op het geloof en vindt er het antwoord op een vraag die ze niet kent, maar wel voelt. In feite laat Poulencs ‘Dialogues des Carmélites’ zich lezen als een portret van een religieuze genese, die fantastisch culmineert in een moment van genade.

Daarnaast toont de opera de worsteling van een individu tussen ratio en overgave, tussen angst en berusting, tussen ego en ensemble. Schitterend is hoe Poulenc de Christelijke riten evoceert, om echter tegelijk een humanistische dimensie aan te boren over een mens die zich overgeleverd weet aan onkenbare krachten, en over het collectief als soelaas voor eenzame geworpenheid. Een zegen is dat Olivier Py het werk niet herleidt tot een prekerige illustratie van een of andere these. Integendeel probeert zijn geësthetiseerde regie verschillende betekenislagen aan te raken, met als gevolg dat het scènebeeld niet alleen als op zichzelf staand gegeven ontroert.

Net als in Poulencs partituur schemert de Franse revolutie visueel in de verte, waarbij Py laat zien dat de revolutionaire sleutelwoorden ‘liberté’ en ‘égalité’ eigenlijk al lang door de religie waren ingelijfd. Prachtige tableaux grasduinen verder in het Nieuwe Testament als eeuwige bron van troost. De bewegende decorplatforms zijn dan weer buitengewoon functioneel, én ze zetten aan tot reflectie over het smartelijke perspectief van de mens. Ook qua belichting en vormelijke symboliek wordt overigens aan betekenisverruiming gedaan. Zodoende gaat achter de uitbeelding van het verhalende steeds een uitnodiging tot interpretatieve verdieping schuil. Tegelijk concreet en abstract is de bühne een ideale aanvulling op de muziek, waarin de grootste ontroerende factor besloten ligt.

Als chef van het Muntorkest toont Alain Altinoglu zich als iemand die de dramaturgie van de partituur perfect aanvoelt, waarvan getuige onder meer de bloedstollende finale. De focus van zijn directie ligt op balans, op een doorzichtig symfonisch weefsel en op een transcendent register waarvan de componist wist dat het zich visueel nooit zou laten vatten. Hoewel Patricia Petibon, Sandrine Piau en Véronique Gens het naar verluidt nog beter doen dan Anne-Catherine Gillet, Hendrickje Van Kerckhove (de prima inter pares van de tweede ploeg) en Marie-Adeline Henry, is ook de alternatieve bezetting meer dan voortreffelijk.

Deze keer misschien geen feeëriek eindejaar in De Munt, maar niettemin een productie die menig hart zal veroveren. Om het drie uur lang te vervoeren. En langer, want Poulencs meesterwerk kruipt diep onder de huid.

Details Podium
Vrijheid door onderwerping
Muzikale leiding: Alain Altinoglu
Regie: Olivier Py
Decors & kostuums: Pierre-André Weitz
Belichting: Bertrand Killy
Koorleider: Martino Faggiani
Zang: Nicolas Cavallier, Anne-Catherine Gillet, Stanislas De Barbeyrac, Guy De Mey, Nabil Suliman, Sylvie Brunet-Grupposo, Marie-Adeline Henry, Karine Deshayes, Hendrickje Van Kerckhove, Mireille Capelle, Angélique Noldus, Yves Saelens, Arnaud Richard
Foto's: Matthias Baus
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt
Productie: De Munt
Co-productie: Théâtre des Champs Elysées
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2017-12-10 00:00:00
Datum premiere:
08/12/2017 u