De Munt, ‘Così fan tutte’

Zeg niet te gauw, 't is weer een ...

‘Così fan tutte’, op Internationale Vrouwendag? Het zou een opgestoken middelvinger kunnen zijn, ware het niet dat Jean-Philippe Clarac en Olivier Deloeuil, die voor De Munt de integrale Da Pontetrilogie van Mozart op welgeteld één roterend decor ensceneren, het misogyne karakter van het libretto visueel corrigeren. Zo is het slotbeeld veelbetekenend: de dames vol berouw, de heren in gedachten al bij ander schoon. Het verwijt aan het adres van de vrouwen wordt kortom slim doorgetrokken naar de heren. Geel, de overheersende tint waarmee ‘Così fan tutte’ binnen deze Trilogia zich van de andere delen onderscheidt, vormt in de finale bovendien een duo met rood, het kleur van het don juanisme, kortom van de lust. Hoezo, de rede als uitweg voor het verlangen? Anno 2020 weten we inderdaad dat een evenwichtig, goed leven niet in een pasklare formule past.

Net als in de andere delen van de triptiek kiezen Clarac en Deloeuil niet alleen voor een vormelijke modernisering, maar ook voor een alternatieve visie op de handeling. Zo komt de ontvankelijkheid van Dorabella voor overspelige avances niet uit de lucht gevallen: haar bestaan als YouTube-influencer is eigenlijk een in cultuur gebracht narcisme, een rituele verheerlijking van het eigen lijf die door een minnaar logischerwijs wordt bestendigd. Elders zijn de verschijningen van graaf Almaviva en Don Giovanni accenten die de psychologie verbreden en ‘Così fan tutte’ in het bredere identitaire, relationele en maatschappelijke perspectief plaatsen van de trilogie als geheel. De nadrukkelijke aanwezigheid van lichamen is daarbij geen middel om de sensuele beeldcultuur van de 21ste eeuw te expliciteren, maar een ideëel gegeven: zowel lustobject als verwerkelijking van de ziel, is het corpus binnen de opera de centrale spil waarrond de handeling draait, en dus een gegeven dat getoond moet worden.

Dergelijke intrigerende vondsten nemen niet weg dat sommige projecties als ballast aanvoelen. Een mise-en-scène moet niet bewijzen dat ze vertrekt vanuit de werkelijkheid, dat ze seks durft tonen of dat ze als trilogie is geconcipieerd. De ijver waarmee de regisseurs bijwijlen te werk gaan, is kortom storend. Het uitnodigen tot reflectie omtrent gender en hoe daar dikwijls strikt arbitrair over wordt gedacht, doet in deze productie bovendien overtollig aan. Tot slot ontsnapt de regie niet aan de kolder van het libretto, hoezeer de makers de handeling ook ernstig nemen. Dat Dorabella en Fiordiligi in zekere zin de maskerade van hun wederhelften doorzien maar er uiteindelijk toch voor capituleren: het is min noch meer dan een kunstgreep zonder impact op de slotsom.

Geen fenomenale creatie dus, deze ‘Così fan tutte’, hoewel de intertekstualiteit en de intensiteit van de vertolkingen de opvoering boven de middelmaat uittillen. Gooi de Galatasaray-shirts en yoga-instructoren overboord met behoud van een uitgekiend solistisch sextet, en de opvoering blijft prima overeind. Zo laten het delicate spel van Riccardo Novaro, de lichtheid die van Ginger Costa-Jackson afstraalt, de integriteit van Lenneke Ruiten en niet in het minst de directie van Antonello Manacorda zich warm aanbevelen. Allemaal ademt het immers een tomeloze goesting, die hand in hand gaat met een uitzonderlijk raffinement. Bijvoorbeeld de wijze waarop de dirigent de ontknoping niet overlevert aan de lach, maar integendeel naar een ingetogenheid zoekt die voortvloeit uit de kwetsbaarheid van Da Ponte’s personages: het verdient de loftrompet, ongeacht de scenische reserves.

Details Podium
Zeg niet te gauw, 't is weer een ...
Muzikale leiding: Antonello Manacorda
Regie & kostuums: Jean-Philippe Clarac & Olivier Deloeuil > Le Lab
Decor: Rick Martin
Belichting: Christophe Pitoiset
Video: Jean-Baptiste Beïs, Timothée Buisson
Artistieke medewerking: Lodie Kardouss
Grafiek: Julien Roques
Dramaturgie: Luc Bourrousse
Koorleider: Alberto Moro
Cast: Lenneke Ruiten, Ginger Costa-Jackson, Iurii Samoilov, Juan Francisco Gatell, Caterina Di Tonno, Riccardo Novaro
Foto's: La Monnaie / De Munt - Karl Foster
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2020-03-08 00:00:00
Datum premiere:
20/02/2020 u