De Munt, ‘Cavalleria rusticana & Pagliacci’

Een siamees tweeluik

Hoewel onafhankelijk van elkaar gecreëerd, worden ‘Cavalleria rusticana’ (1890) en ‘Pagliacci’ (1892) al decennialang als duo geprogrammeerd. Niet onlogisch, want zowel Mascagni’s als Leoncavallo’s werk behoren tot het Italiaanse verismo, situeren zich in dezelfde contreien en zijn thematisch verwant. Beide verhalen vormen met name een zedenschets rond overspeligheid. In ‘Cavalleria rusticana’ plaveit de devote Santuzza met een smartelijke bekentenis de weg van haar geliefde naar het graf. Nedda weigert dan weer de identiteit van haar minnaar prijs te geven, wat ze in de finale van ‘Pagliacci’ met haar leven betaalt.

De regie van deze productie, die in Covent Garden al lovend werd onthaald, is in handen van Damiano Michieletto. De Italiaan maakt een expliciete koppeling tussen beide creaties door karakters uit het ene stuk in het andere te laten figureren. Nedda en haar minnaar beleven als intermezzo tijdens ‘Cavalleria’ bijvoorbeeld een moment van tomeloze hartstocht, terwijl Santuzza in ‘Pagliacci’ te biecht gaat voor wat ze in voornoemde opera mee ontketent. Het schooltoneel dat aan het theater-in-het-theater van ‘Pagliacci’ vooraf gaat, verwijst via een passieverhaal bovendien naar de context van Pasen, wanneer ‘Cavalleria’ zich afspeelt.

De visuele leidmotieven creëren een eenheid van handeling, hetgeen het publiek uitnodigt om abstractie te maken van de afzonderlijke libretti. Meer nog: vanop het metaniveau waar beide partituren elkaar ontmoeten, ontstaat een omvattend mededogen voor de gevallen vrouwen. Daarnaast vestigt Michieletto met een koor, dat als rode draad doorheen de diptiek loopt, de aandacht op de rol van de gemeenschap in de afwikkeling van de dubbele tragedie.

Het volk manifesteert zich in ‘Pagliacci’ expliciet als wat het tot daarvoor altijd is geweest: louter publiek. Het dorp leidt het leven als toeschouwer en weigert in te grijpen wanneer de feiten uit de hand lopen. Achter het van folklore zwangere feestgedruis laat Michieletto een parochie zien die zich afwendt van het conflict tussen Turiddu en Alfio (‘Cavalleria’), alsook van de bloederige afloop die door allen wordt voorvoeld (‘Pagliacci’). Wat zegt dit over de verantwoordelijkheid van de massa? Is de eerwraak oogluikend toelaten haar legitimeren? En is het toeval dat de regisseur in de laatste seconden de schijnwerpers met volle intensiteit op de zaal richt?

Uiteraard niet. Michieletto’s vondst laat zich lezen als een waarschuwing om zich niet te laten verblinden door de schijn van het theater. Noem het een visuele hertaling van het verisme, of een oproep om het geësthetiseerde en kunstmatige als een verlengstuk van de werkelijkheid te zien. Ook de manier waarop de moord zich in ‘Pagliacci’ voltrekt, is trouwens een reminiscentie aan de principes van het verismo. De fictie van het toneel en de zogenaamde realiteit die dit spel omgeeft, worden namelijk zodanig met elkaar verweven dat Canio het verschil tussen beide niet meer ziet – en de hele schouwburg met hem.

Een imposante cast en een voornaam orkest, onder leiding van een indrukwekkende Evelino Pidò, maken de opvoering af. De dirigent cultiveert zowel de weelderige symfonische kleuren als de emotionele stemvoering waar Mascagni en Leoncavallo in uitblinken. Weliswaar geeft de filmische benadering van de regisseur geen gestalte aan een 21ste eeuws verisme, maar binnen de pittoreske decors tilt hij de plot wel degelijk naar een hoger plan. Na Donizetti’s ‘L'elisir d'amore’ schiet Michieletto dus opnieuw raak.

Details Podium
Een siamees tweeluik
Muzikale leiding: Evelino Pidò
Regie: Damiano Michieletto
Decors: Paolo Fantin
Kostuums: Carla Teti
Belichting: Alessandro Carletti
Koorleiding: Martino Faggiani
Zang: Eva-Maria Westbroek, Josè Maria Lo Monaco, Teodor Ilincăi, Dimitri Platanias, Elena Zilio , Simona Mihai, Carlo Ventre, Scott Hendricks, Tansel Akzeybek, Gabriele Nani
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt, Kooracademie en Kinder- en Jeugdkoren van de Munt o.l.v. Benoît Giaux
Location:
De Munt
Datum opvoering:
2018-03-11 00:00:00
Datum premiere:
06/03/2018 u