De Munt, ‘Aida’

Verdi voorbij de verwaandheid

Kitscherig spektakelstuk? Hollywoodiaanse melange van grandeur, exotisme en tragiek? Gevulgariseerde medley van klassiek geworden thema’s? Stuk voor stuk zijn het zijn stereotiepen die de keerzijde van het succes van Verdi’s ‘Aida’ laten zien, met name dat het publiek de diepmenselijke kern van het werk vandaag bijna niet meer kent. Monsterproducties sparen kosten noch moeite om het oude Egypte met veel poeha op de scène te reïncarneren, waardoor de driehoeksrelatie die de fundering van het libretto vormt, niet zelden ondergesneeuwd raakt. Regisseur Stathis Livathinos kiest in zijn operadebuut evenwel voor een onorthodox intiem register.

In het Muntpaleis dus geen pompeuze show, maar een uitgepuurde enscenering. Decors, kostuums, gestiek: het ademt een eenvormigheid die een buitengewone psychologische concentratie toelaat. Livathinos herleidt het toneel tot een woestijn, een onvruchtbaar niemandsland dat als politieke arena fungeert. Het reliëf, de spelonken, de grillige contouren van het centrale decorelement: het is een metaforisch beeld dat tegelijk gestalte geeft aan troonzaal en achterkamer, ceremoniële plechtigheid en heimelijke ontmoeting, publiek forum en macabere kerker. Een betonnen monoliet hangt als hemelgewelf boven deze universele ruimte. Het artefact verkleint het scenische landschap tot een verstikkend vacuüm dat de eenzaamheid van de personages accentueert en laat zien hoezeer ze zich gevangen voelen tussen plicht en passie.

Wanneer in de laatste seconden een atmosferische transformatie plaatsvindt, wordt manifest dat Livathinos goed naar Verdi geluisterd heeft. Het tableau getuigt van een aandoenlijke harmonie en is in perfecte consonantie met de partituur. Dat de finale lang niet zo dramatisch geladen hoeft te klinken als vele producties voorwendden, blijkt uit de tederheid waarmee Aida en Radamès zich met elkaar en met de onmogelijkheid van hun context verzoenen. Precies door het op zich al sobere decor helemaal te laten verdwijnen, blijft alleen de kern over. Het zijn de schitterende vertolkers Adina Aaron (Aida) en Andrea Carè (Radamès) in een altijd durende verstrengeling.

Tijd en ruimte afbakenen interesseert Livathinos niet. De kostuums bevatten een oriëntaals parfum, maar bovenal wou Andrea Schmidt-Futterer via haar tenues de gesteldheid van de karakters uitdrukken. Aida als de eenvoud zelve, Radamès’ blinkende roem bevlekt met het bloed dat hij vergoten heeft, Amneris verstrikt in het kluwen van haar jaloezie, Ramfis als een gevallen engel op het kruispunt van onfeilbare mystiek en kwetsbare menselijkheid, … Alleen de nadrukkelijke choreografieën en de pantomime van het koor druisen in tegen de Spartaanse logica waarmee Livathinos ruimte genereert voor de muziek. De particuliere geest van de enscenering wordt er gelukkig niet door aangetast.

Echter hoezeer ook de loftrompet gestoken wordt over de visuele aankleding, gezegd moet dat het ware wonder in de orkestbak geschiedt. Aangevoerd door hun chef duiken de musici in alle schakeringen van het werk. Van triomfantelijk tot triestig en alles daartussen: elke noot valt in de plooi. Alain Altinoglu zoekt overigens geen effecten op, maar vertrekt vanuit Verdi’s gevoeligheid. Waar ettelijke internationale producties het raffinement verpletterden onder grootheidswaan, keert deze productie terug naar de kwintessens van opera – een medium waarin oor en oog een vanzelfsprekende dialoog aangaan.

Details Podium
Verdi voorbij de verwaandheid
Muzikale leiding: Alain Altinoglu
Regie: Stathis Livathinos
Decor: Alexander Polzin
Kostuums: Andrea Schmidt-Futterer
Belichting: Alekos Anastasiou
Choreografie: Otto Pichler
Koorleider: Martino Faggiani
Zang: Adina Aaron, Andrea Carè, Nora Gubisch, Dimitris Tiliakos, Giacomo Prestia, Enrico Iori, Tamara Banjesevic, Julian Hubbard
Copyright foto's: De Munt
Orkest & koor: Symfonieorkest en koor van de Munt
Location:
Muntpaleis, Tour & Taxis
Datum opvoering:
2017-05-16 00:00:00
Datum premiere:
16/05/2017 u