De koopman van Venetië (dvd)

‘Must I hold a candle to my shames?’

Hoe je het ook draait of keert, ‘The merchant of Venice’ blijft een van Shakespeare’s meest problematische teksten. De scène die je je na het lezen of zien van dit stuk het langst blijft herinneren en waarnaar nogal eens wordt verwezen, is die waarin de joodse geldmaniak Shylock schreeuwt dat hij, nadat zijn dochter er met zijn vermogen vandoor is gegaan, het liefst zou hebben dat hij haar dood aantreft, met zijn vermogen intact in haar handen. Meer eendimensionale personages stelde Shakespeare zelden op schrift, hoewel de antisemitische lading door sommigen in twijfel wordt getrokken. Ook de christenen komen immers niet ongeschonden uit dit verhaal: het moment waarop ze Shylock dwingen om zich tot het katholieke geloof te bekeren, zou beulen en inquisiteurs niet eens raar hebben doen opkijken.

Over Shakespeare’s persoonlijkheid zegt de manier waarop hij bepaalde personages in ‘De koopman van Venetië’ vlijmscherp boetseerde allicht niets. Waarschijnlijk was het uitvergroten van Shylocks gierigheid zomaar een gril, waarvan de tijdsgeest toeliet dat die aan de joodse identiteit werd verbonden. Regisseurs die dit stuk op heden willen ensceneren, worden niettemin altijd geconfronteerd met een ingrijpende keuze inzake de jood. Nemen ze een ernstige houding aan ten aanzien van dit door de loop van de geschiedenis wel erg heikel geworden punt, zoals in de verfilming met Al Pacino van een tiental jaar geleden, of proberen ze het publiek met Shakespeare te laten meelachen en kiezen ze voor een mise-en-scène die baadt in een kolderieke atmosfeer?

Theu Boermans gaat in zijn regie bij De Theater Compagnie duidelijk voor de tweede piste. De humor in het stuk wordt dik aangezet en een actualisering volgens Boermans houdt in dat er met hedendaagse muziek wordt gewerkt (tot Britney Spears toe), tolken met oortjes de bühne betreden en een draaigordijn van glitter de onder- en achterliggende puinhoop (de zijde van de geldverslaving die meestal buiten beeld en binnenskamer blijft) verbergt. De Theater Compagnie speelt honderd procent op de lach en de poort wordt vervaarlijk wijd opengezet richting burleske overdrijvingen, maar de overwegend overtuigende cast houdt dit bijna twee en een half uur durend stuk appetijtelijk.

Van het tiental spelers kan niet iedereen even vlot overweg met Shakespeare’s ratelende (en uiteraard weer waanzinnig mooie) zinnen, maar Boermans houdt het tempo strak en vervelen of irriteren gaat deze interpretatie dan ook zelden. Uiteraard zit de behendige televisieregie van Marc Nelissen daar voor heel wat tussen: de toneelmatige actie transponeert hij met verve naar het beeldscherm. Bovendien hield Boermans voor de finale enkele effecten achter de hand, waardoor het slot op een bepaalde manier als een catharsis over de toeschouwer heen komt.

Spitsvondig, intelligent of scherp is deze ‘De koopman van Venetië’ amper, maar Boermans heeft goed gezien dat Shakespeare brengen echt draait om ‘toneel’, om ‘theater’. De overgave waarmee geacteerd wordt en natuurlijk de talige wonderen die zich bij Shakespeare als vanzelf opstapelen, zorgen ervoor dat het ontbreken van verdieping niet als een essentieel verlies wordt ervaren. Er worden dus meer inspirerende interpretaties van ‘De koopman van Venetië’ opgevoerd, maar dat doet niets af aan de kwaliteiten waar deze lezing zich op kan beroepen.

Deze dvd is te bestellen via de website van de Stichting Toneel en Televisie (sttv.nl).

Details Podium-DVD
Shakespeare, een antisemiet?
Tekst: William Shakespeare
Regie: Theu Boermans
Spel: Pierre Bokma, Jappe Claes, Harry van Rijthoven, Mike Reus, Loes Haverkort, Benja Bruijning, Eva van der Gucht, Louis van Beek, Tanya Zabarvlo
Foto's: Sanne Peper
Gezelschap: De Theater Compagnie
Productie: STTV
Location:
Stadsschouwburg Amsterdam