Daan Janssens, Fabrice Murgia & LOD, ‘Menuet’

Mesquin de monocratie van de massa

Erotiek als verbindende en tegelijk verscheurende kracht: het is een terugkerend spagaat binnen Louis Paul Boons oeuvre. Ook in ‘Menuet’ (1955) staat het omgaan met lust centraal. De auteur voert daarvoor drie personages op, die enkele gebeurtenissen in een woonkamer elk vanuit hun perspectief uit de doeken doen.

De resultante is geen onthulling van dé waarheid, maar eerder een ontmaskering van de waarheidsillusie. Elk karakter kan de per definitie onkenbare ander immers slechts proberen te interpreteren, net zoals de weerkaatste blik van die ander door een eigen verleden en een eigen verlangen wordt getekend. Daardoor wordt het onmogelijk om tot elkaars wezenlijke kern door te dringen. Deze onbereikbaarheid schept begeerte, maar werpt de mens ook terug op zichzelf. En dat existentiële conflict geeft Boon op indringende wijze weer.

De roman vertalen naar de operabühne houdt voor componist Daan Janssens de mogelijkheid in om motieven tot drie keer toe te recycleren. Subtiele toevoegingen, wijzigingen qua instrumentatie of transposities leiden tot veranderingen van de klankkleur. Op die manier krijgen de inhoudelijk verschuivende betekenissen ook muzikaal gestalte. Net als Boon bouwt Janssens in dat procedé overigens niet op naar een ‘ultieme’ thematische vorm. Ook in de partituur ontbreekt namelijk elke notie van centrum of waarheid, waardoor Boons subjectivistische opzet zich ook via de abstractie van de partituur verwerkelijkt.

Fabrice Murgia laat evenmin de kans liggen om het spel met perspectieven in zijn enscenering verder uit te denken. Met camerabeelden dringt de regisseur een bepaalde blik op aan het publiek, terwijl dezelfde realiteit op scène dikwijls veel intiemer is. De dichotomie tussen wat zich voltrekt en de suspense die daarvan blijkbaar kan uitgaan, brengt de perceptie van de toeschouwer uiteindelijk aan het wankelen. Kunnen we vanuit een ethische objectiviteit kijken naar feiten die personages voor zichzelf legitimeren?

Waar doorheen de roman drie stemmen weerklinken, haalt Murgia bovendien nog een vierde actor binnen: de gemeenschap. Wanneer de personages voorbij het obstakel van hun schaamte zijn geraakt en hun instincten een plaats hebben gegeven in hun bestaan, wacht nog een veel grotere barrière. Want de goegemeente duldt geen hartstocht van een oudere man voor een jong meisje. De goegemeente gruwt van de ontluikende seksualiteit van een adolescent. En de goegemeente moet niet weten van een vrouw die er een buitenechtelijke relatie op nahoudt.

Murgia laat het trio zangers een aantal keer een blik werpen op deze verstikkende goegemeente, die zich als orkest achter de ramen van de woonst heeft opgesteld. Janssens’ nijpende stijl, waarin akoestische en elektronische elementen virtuoos vervlochten worden, is een efficiënte vertaling van de dictatuur van de schone schijn die de personages in haar greep houdt.

Spijtig is evenwel dat de partituur in atmosferen blijft hangen. De vocale partijen missen de persoonlijke signatuur van een componist die karakters een eigen timbre kan aanmeten. Bovendien zouden subtiele verschuivingen binnen het ensemble meer effect hebben in een strikt lyrisch of harmonisch kader. SPECTRA mag dan wel technisch feilloos vertolken, Janssens rijdt zich gaandeweg vast in de gemeenplaats van een hedendaags klassieke stroming die vervreemding tot haar grondslag heeft uitgeroepen. En dat terwijl Boon de noodlottige vervreemding waartoe de mens veroordeeld is in een quasi proletarische stijl glashelder heeft weergegeven.

Details Podium
Mesquin de monocratie van de massa
Compositie: Daan Janssens
Regie: Fabrice Murgia
Naar de gelijknamige roman van: Louis Paul Boon
Dramaturgie: Barbara Engelhardt
Dirigent: Filip Rathé
Zang: Cécile Granger, Raimund Nolte, Tineke Van Ingelgem, Ekaterina Levental
Video-ontwerp: Giacinto Caponio
Licht-ontwerp: Enrico Bagnoli
Scenografie: Vincent Lemaire
Sculpturen: Anne Marcq, Anne Goldschmidt
Foto's: Kurt Van der Elst
Ensemble: SPECTRA
Productie: LOD
Location:
Théâtre National Brussel
Datum opvoering:
2018-02-15 00:00:00
Datum premiere:
19/04/2017 u