Christoph Marthaler & Volksbühne Berlin, ‘Bekannte Gefühle, gemischte Gesichter’

Slapstick, een slap excuus?

Hoe afscheid nemen van een ensemble waar je meer dan twee decennia nauw mee hebt samengewerkt? Voor de Zwitserse theatermaker Christoph Marthaler ligt het antwoord voor de hand: je haalt een resem oude bekenden van stal, en brengt hen samen in een opvoering met referaten aan de jaren 90. Toen was Marthaler nog een nobele onbekende op de Europese podia, een anarchist vastbesloten om de verhouding tussen een universeel kleinmenselijk tekort en een groter maatschappelijk bestel, in casu de post-communistische realiteit, met elkaar te verweven.

Opgeleid als muzikant was de klassieke canon van meet af aan een elementair onderdeel van Marthalers scènische taal, als expressie van het meest individuele sentiment enerzijds en als verbindend medium (via samenzang) anderzijds. Die duale rol ziet het publiek ook in ‘Bekannte Gefühle, gemischte Gesichter’ terugkeren, al lijkt het erop dat Marthaler zich in de setting van een leeg museum tot een museaal artefact heeft laten herleiden. Volstaat het om een eigengereid idioom te etaleren, los van elke betekenisgenererende context?

In de Duitse pers werd Marthalers afscheid van de Berlijnse Volksbühne onthaald als een meesterwerk, een waardig orgelpunt bij een oeuvre dat de critici vanop de eerste rij hebben meegemaakt. Een internationaal publiek kijkt echter met andere ogen: meer onbevangen, minder vanuit de wetenschap van Marthalers artistieke erfenis. Oudere acteurs die een tweede levensadem vinden en misschien voor het laatst dartel proberen schitteren, hun leeftijd en het daaraan verbonden cliché van ernst overstijgend: het is simpelweg niet vertederend noch ontroerend voor een zaal die hen voor het eerst als personages opgevoerd ziet.

Eigenlijk maakt Marthaler de vergissing zijn karakters niet als karakter te ontwikkelen. Ze moeten zijn wie ze zijn, marionetten die uit de coulissen opduiken en willens nillens neergepoot worden in de grootse architectuur van een museum dat zijn hoogdagen heeft gekend. Kijken en luisteren naar figuren die zich nooit als mens kunnen ontbolsteren omdat ze daar de taal noch het narratief voor krijgen, betekent echter een herleiding van de acteur tot figurant, tot bordkartonnen uitbeelding van een embryonaal idee.

Het excuus voor een dergelijke rudimentaire toneeltaal heet slapstick te zijn. In het samenraapsel van choreografische kolder, flarden tekst en uittreksels muziek leest men echter vooral een vermoeiende demonstreerdrift. Met veel goede wil laat ‘Bekannte Gefühle, gemischte Gesichter’ zich lezen als een akte van zelfbespiegeling, een kritische bevraging van de rol die theater te vervullen heeft, een onderzoek naar de verhouding tussen verleden, heden en toekomst. De traagheid en het met herhaling beproeven van het geduld van de toeschouwer kadert in diezelfde thematiek. Het ouder worden als proces wordt, weliswaar in miniatuur, als ervaring voelbaar gemaakt onder de vorm van een opvoering die er maar niet in slaagt een einde te vinden, terwijl de willekeur ongetemperd blijft woekeren.

Zelfs een monument als Marthaler komt daar evenwel niet mee weg. Het overheersende gevoel is er inderdaad een van gemis. Eenmaal alle theatrale wetmatigheden op losse schroeven worden gezet, blijven geen zekerheden meer over. Dat is, per uitzondering, hier eens sympathiek, elders aandoenlijk, daar dan weer grappig. Als geheel is Marthalers afscheid evenwel een exempel van museaal theater. Tijd om die Marthaler terug op te bergen, zoals in zijn zelfgeënsceneerde einde?

 

Details Podium
Slapstick, een slap excuus?
Regie: Christoph Marthaler
Scenografie & kostuums: Anna Viebrock
Spel: Hildegard Alex, Tora Augestad, Marc Bodnar, Magne Håvard Brekke , Raphael Clamer, Bendix Dethleffsen, Altea Garrido, Olivia Grigolli, Ueli Jäggi, Jürg Kienberger, Ulrich Voss, Nikola Weisse, Lilith Stangenberg
Lichtontwerp: Klaus Dobbrick
Geluidsontwerp: Johannes Zotz
Dramaturgie: Maite Ubenauf, Stefanie Carp
Copyright foto's: Walter Mair
Ensemble: Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz
Location:
De Singel Antwerpen
Datum opvoering:
2019-03-24 00:00:00
Datum premiere:
21/09/2016 u