Bayreuther Festspiele, ‘Lohengrin’

Locus delicti? Een laboratorium!

Juli 2010, consternatie in Bayreuth. Een nieuwe productie van ‘Lohengrin’ was er aan het eind van de maand in première gegaan, tot grote ontevredenheid van traditionele Wagnerianen. Hans Neuenfels benaderde dit verhaal over de tweedracht tussen het profane en het metafysische, tussen man en vrouw en tussen goed en kwaad immers als een soort sociaal experiment, met als gevolg een visueel laboratorium dat een inhoudelijk laboratorium omspant. Het koor wordt in de vreemdste kostuums gestoken, gaande van muizenpakken tot steriele kledij. De koorleden duwt de regisseur daarenboven in een register dat grenst aan het absurde. En ook de solisten bewegen zich buiten het normale gedragsspectrum, wat de toeschouwer van bij het begin aanmaant tot een abstracte lezing. Zodoende kan men uit Neuenfels' aanpak inderdaad aardig wat frisse concepten halen, wat echter niet wegneemt dat zijn regie overdadig aandoet, om nog maar te zwijgen van de vele kitscherige elementen.

Een oninteressante regie is dit niet, een esthetische echter evenmin. De uiteenlopende meningen aangaande Neuenfels' benadering zijn waarschijnlijk te herleiden tot wat men zoekt in een Wagner-opera. De voorstanders van zijn regie bejubelen vooral het lef waarmee hij de filosofische onderstroom van de opera heeft willen openbreken, in een taal die zowel de leek als de kenner zal prikkelen. De insteek van Neuenfels en zijn kostuum- en setontwerper Reinhard von der Thannen mag er overigens op het eerste zicht radicaal en pretentieus uitzien, het duo last ook elementen in die het geheel verluchten en relativeren. Hoe vaak nodigt een Wagner-opera, en zeker ‘Lohengrin’, uit tot een glimlach? Reden te meer waarom men het team dat deze productie heeft verwezenlijkt, moet feliciteren. De dynamiek van een continu pulserende scène, de aangename balans tussen monumentaliteit en kleinschaligheid, de lichtheid en fantasie waarmee Neuenfels en co aan filosofie doen: het voelt bijna als een opluchting.

In abstracte termen zorgt Neuenfels voor een visueel op de spits gedreven tweespalt tussen goed en kwaad, kortom voor grote tegenstellingen die de complexiteit van het libretto niet ten volle huldigen. Anderzijds stelt deze regie zich expliciet de vraag wat deze opera vandaag nog kan betekenen, als autonoom artistiek product, maar ook als uitgangsmateriaal voor een denkoefening over de richting waar we als collectief (lees: als maatschappij) op dit moment heen gaan. Genoeg echter over de inhoudelijke aspecten. Puur muzikaal is deze ‘Lohengrin’ evenzeer voer voor discussie. Over dirigent (Andris Nelsons), orkest en koor (Bayreuth Festival Orchestra & Chorus) kan men kort zijn: hun aanvoelen van de muziek is compleet, en de manier waarop de ongeveer drie en een half uur durende rit zich in een oogwenk lijkt te voltrekken, is grotendeels aan hen te danken. Nelsons ziet er nauwgezet op toe dat de partituur zich organisch blijft ontwikkelen. Bijna evenveel lof verdient Klaus Florian Vogt, die zich lyrisch en niet te gewichtig doorheen zijn partij beweegt. Voor sommigen misschien te weinig matuur, maar zo onbezoedeld dat het zijn karakter perfect past. Verder engageerde de Bayreuther Festspiele een goeie cast, hoewel Annette Dasch worstelt met haar karakter (Elsa) en Jukka Rasilainen (Telramund) weinig diversiteit aan de dag legt.

Zowel visueel als auditief een paar bedenkingen dus, hoewel de productie – op deze dvd/blu-ray vergezeld van een boeiend interview met de realisators – als geheel een min of meer geslaagd experiment kan genoemd worden.

Details Podium-DVD
Locus delicti? Een laboratorium!
Muziek & libretto: Richard Wagner
Dirigent: Andris Nelsons
Regie: Hans Neuenfels
Dramaturgie: Henry Arnold
Kostuum- en setontwerp: Reinhard von der Thannen
Belichting: Franck Evin
Video: Björn Verloh
Koorleider: Eberhard Friedrich
Zang: Klaus Florian Vogt, Annette Dasch, Petra Lang, Jukka Rasilainen, Georg Zeppenfeld, Samuel Youn
Orkest & koor: Bayreuth Festival Orchestra & Chorus
Uitgebracht door: Opus Arte
Distributie: Harmonia Mundi
Location:
Bayreuth Festival
Datum premiere:
25/07/2010 u