Bashar Murkus, Khashabi Theatre & The Palestinian National Theatre El Hakawati, 'Other places'

Een mentale splinterbom

Getuigenissen hebben een ambivalent karakter. Aan de ene kant laten ze een diepe, oprechte indruk na door het persoonlijke karakter, vaak als vertaler van een geleden trauma. Maar aan de andere kant zit de manipulatie van de werkelijkheid door het subjectieve van de ervaring; herinneringen verkleuren, worden milder of net harder. Elke keer je een verhaal vertelt, voeg je wat toe of laat je iets weg. Boodschapper en beschouwer delen een plek die open staat voor verwerking.

Deze overweging lijkt 'Other places' te hebben vormgegeven. Regisseur Bashar Murkus verzamelde verhalen uit de Palestijnse diaspora. Murkus en de zijnen leken echter argwanend te staan tegenover een oprechte vertolking van andermans verhaal, waardoor ze kozen voor een opzettelijk falen van representatie.

Die benadering zorgt ervoor dat de voorstelling – althans bij aanvang – meer vorm dan inhoud toont. Door het achterdoek te verwijderen, oogt de scène opmerkelijk groot. Rondom rond is op de vloer een vierkant van peertjes geplaatst, dat op sommige momenten een mentale kortsluiting accentueert. Daarbinnen past de trukendoos met theatrale middelen die deze vertolkers nodig hebben: een klerenrek, mobiele tafels, een beamer, een krijtbord...

De vijf acteurs – drie vrouwen en twee mannen – spelen frontaal en grijpen voortdurend in in elkaars verhaal. Het werkt vaak op de lachspieren, maar door het fragmentarische karakter word je als toeschouwer niettemin bij de les gehouden. Langdurig trakteren ze het publiek op aanknopingspunten zonder overkoepelend verhaal. Daartoe benutten ze een breed assortiment aan verteltechnieken, wat misschien nog het best wordt weergegeven in de scène met de cynische clown, die zoveel sleutels uit zijn jaszakken werpt dat het voor zijn tegenspeler onmogelijk wordt die allemaal op te rapen.

Toch zijn er ook structurerende elementen. De acteurs zetten hoog in op de frictie tussen personage en boodschapper en die manifesteert zich het duidelijkst in het geval van Henry Andrawes, die er voortdurend aan moet worden herinnerd ‘Ziyad’ te zijn. Zijn getuigenissen lijken ook het meest verward: hij vergeet niet alleen zijn naam, maar ook stukken van zijn tekst. Husam Al-Azza krijgt een meer cryptische sleutelrol. Als ‘cactusman’ krijgt hij van zijn medespelers geen enkele speelgelegenheid. Pas tegen het einde krijgt het symbool van de cactus betekenis. Het is tekenend voor een voorstelling die is opgebouwd rond een paradox.

‘Other places’ is een mentale splinterbom die een problematische collectieve identiteit in kaart probeert te brengen. Door voortdurend te spelen met perspectief is het evident dat de identiteit gedeeld, maar niet noodzakelijk persoonlijk is. Door de “mentale bezetting” te herleiden tot louter anekdotes, wordt ook pijnlijk duidelijk hoe precair die identiteit is. Met een cultureel geheugen dat voor een groot stuk woekert in frustratie en met een bevolking die buiten de grenzen een groter getal kent dan erbinnen.

Bashar Murkus heeft deze voorstelling opgevat als een zoektocht naar bouwstenen voor een nieuwe identiteit. Toch primeert vooral de deconstructie. De mazen van het bijwijlen onoverzichtelijk net worden op het eind wel heel erg klein. Actrice Khulood Basel Tannous brengt een troosteloze boodschap: “Word niet verliefd op een vluchteling.” Maar Ziyad ontsnapt en zwemt een beter leven tegemoet. “Als ik sterf, word ik een boot.” Zulke tegenstellingen maken ‘Other places’ niet licht verteerbaar en getuigen van een transitie in roerig water.

Details Podium
other places
regie: Bashar Murkus
met:: Khulood Basel Tannous, Raeda Ghazaleh, Shaden Kanboura, Husam Al-Azza, Henry Andrawes
Dramaturgie: Ala Hlehel
scenografie: Majdala Khoury
lichtdesign: Firas Tarabshi
productie: Khashabi Theatre, The Palestinian National Theatre El-Hakawati
Copresentatie: Vooruit, Moussem, Connexion
Location:
Vooruit Gent
Datum opvoering:
2018-02-24 00:00:00