La douleur

'En mourant je ne le rejoins pas, je cesse de l'attendre'

Met Patrice Chéreau haalde deze keer niet deSingel, maar wel het Brusselse PSK nog eens een internationale klepper naar België. Twee dagen op rij was de gegeerde Franse regisseur er immers te gast met 'La douleur', een tekst van Marguerite Duras die de Franse actrice Dominique Blanc in haar eentje vertolkte. Met een auteur als Duras kan het alle kanten op, maar gezien de periode waarin ze 'La douleur' schreef (aan het einde van haar leven en meteen na haar briljante, versnipperde herinneringsroman 'L'amant'), behoorde een gefragmenteerde, minimalistische en elliptische monoloog tot de mogelijkheden. Qua vormgeving werd die verwachting bewaarheid, maar de literaire reductie van Duras' roman tot monoloog sprankelde te weinig om van een superieure theaterervaring te kunnen spreken.

Met Dominique Blanc had Chéreau het crème van het Franse theater meegebracht naar BOZAR. Met ruim dertig jaar ervaring in de kleren koos Blanc voor een bevlogen, nadrukkelijke aanpak van Duras' tekst, die zich nochtans evengoed leent tot een verstilde, gepoëtiseerde lezing. De tandem Chéreau-Blanc leek echter bovenal het menselijke te willen benadrukken in deze monoloog, over een vrouw (Duras zelf) die de komst van haar krijgsgevangen en recent bevrijde man Robert L. (in het echte leven jurist en schrijver Robert Antelme) afwacht in Parijs. Tegenover de reële angsten en de horror van de oorlogssituatie plaatst Duras visioenen van Roberts dood. Via een leidmotief -zoals wel vaker bij Duras de telefoon, die zowel afstand creëert als overbrugt – keert de vertelster echter telkens terug naar de dagboekvorm, waarin ze haar toenemende onrust optekent. Toch ontstaat gaandeweg een waas van fictie over de realiteit heen, waardoor het erg concrete einde alsnog in mist gehuld wordt. Een sterk theatraal effect, maar helaas ook ietwat doorzichtig en daarom niet verpletterend.

Van Chéreau is bekend dat hij niet de neiging heeft om te 'overregisseren'. Inderdaad baadt zijn 'La douleur', al vier jaar lang op tournee door Europa trouwens, in een kale setting met alleen een tafel en een handvol stoelen. Blanc domineert die donkere, schaars verlichte ruimte gemakkelijk met haar initieel subtiele, maar almaar dwingender wordende aanwezigheid. Dat crescendo in haar persoonlijkheidsontwikkeling laat zich bij het hallucinante einde sterk gelden, waardoor de geanticipeerde brok in de keel er dan toch komt.

Desondanks is 'La douleur' niet de meest superieure Duras en de oorzaak daarvan is dubbel. Ten eerste kan op basis van enkele knullige schrijffouten in de Nederlandstalige ondertiteling vermoed worden dat de projectie geen uitgekiende, sensitieve vertaling betrof. De taalgevoeligheid, die bij Duras van onmetelijk belang is, moest de toeschouwer dus vooral in het oorspronkelijk Frans zoeken, wat problematisch bleek voor diegenen met een eerder beperkt vocabulair. Ten tweede heeft 'La douleur' een onderwerp dat overschaduwd wordt door een enorme historische (kunst)traditie. Dit is natuurlijk niet de eerste tekst over 'de kampen' en het zal evenmin de laatste zijn. Vraag is dan: wat voegt Duras toe? 'La douleur' is in de eerste plaats de getuigenis van een menselijke psyche die de controle verliest, maar is dat een excuus? Hoe dat gegeven aan de drama's in het Nazi-Duitsland van de vorige eeuw wordt gekoppeld, is ingenieus en virtuoos, maar daarom niet ontroerend.

Kortom blijft de toeschouwer ruim anderhalf uur geboeid door hoe Blanc een in zichzelf gekeerde Duras vertolkt, met de nodige emotionele spanningen. Desalniettemin leert de (lees)ervaring dat de schrijfster ook intenser en indringender kan overkomen. Geen perfecte enscenering dus.

Details Podium
Regie: Patrice Chéreau
Location:
BOZAR Brussel
Datum opvoering:
2012-02-04 00:00:00
Datum premiere:
05/02/2012 u

Nieuwsbrief 7/7