Interview met Tom McCarthy

Halverwege oktober was de Britse auteur Tom McCarthy een paar dagen te gast in ons land naar aanleiding van de première van 'Double take', de nieuwe en ondertussen bekroonde film van cineast Johan Grimonprez waarvoor Tom McCarthy het scenario leverde. We ontmoeten de goedlachse en intelligente Brit in het Cultureel Centrum van Strombeek en bestoken hem met vragen over zijn debuut in ons taalgebied, ‘Dat wat overblijft’.

Hoe ben je op het idee gekomen om een roman te schrijven over het eindeloos heropvoeren van herinneringen?

Het oorspronkelijk idee heb ik opgedaan op een feestje ergens in Londen. Toen ik naar de badkamer ging om me op te frissen, bemerkte ik een scheur in het plafond en dat ontlokte meteen een stroom aan herinneringen, sommige echt, sommige vals. Die scene uit het boek is dus authentiek, de rest natuurlijk verzonnen. Eerst moest ik de geldkwestie oplossen. Ik kon de protagonist een gigantisch bedrag laten erven maar dat lag teveel voor de hand. Na wat research over schadeclaims en posttraumatische stress, had ik een oplossing: het komt gewoon uit de lucht gevallen. Het geeft het geld meteen ook een religieuze dimensie.

Je hoofdpersonage heeft geen naam. Waarom?

Dat deed ik bewust. He is an everyman, een elckerlyc. Het kan iedereen overkomen. Ik wou geen held of een gekke professor of een rijke zakenman. Dat zou de afstand met de lezer onnodig vergroten en het minder relevant maken. Daardoor zit hij ook zo dicht op je vel.

Acht je zijn onderneming haalbaar in het echte leven?

Zeker! Als je genoeg geld hebt, is alles mogelijk in deze wereld. Dat is een angstaanjagende gedachte, eigenlijk.

Hoe sta je zelf tegenover jouw hoofdpersonage? Keur je zijn daden goed?

Dat is dubbel. Aan de ene kant heeft hij een heel hoge morele code. Zijn heropvoeringen zijn een ode aan het leven: hij wil elk moment, elk detail heel bewust meemaken en keurt de verspilzucht van onze zintuigen af. Hij weigert te vergeten. Aan de andere kant vermoordt hij zonder verpinken mensen. Dat is een minder kantje aan zijn karakter. (lacht)

Publiceren was een ander paar mouwen.

Dat was een lijdensweg. Geen enkele uitgeverij wou er aan. Ze snapten het niet. Het manuscript circuleerde vooral in kunstmiddens en uiteindelijk hebben twee Parijse curatoren het op de markt gebracht. Aanvankelijk kon je het boek enkel in musea kopen. Dat gaf het boek ook een apart cachet en zo is het in Amerika aan de man gebracht: als iets bizar, een curiosum, very underground. Maar nu loopt het bijzonder goed.

Heb je de film 'Synecdoche, New York' gezien?

Daar geef ik liever geen commentaar op. (klapt dicht) Neen, ik heb de film niet gezien. Ik krijg er in Amerika zoveel vragen over, pffft.

Je kan de gelijkenis zien als een teken des tijds.

Ja, misschien. (fleurt op) Laten we het zo bekijken.

Je hebt ook een kunstgroep opgericht, International Necronautical Society. Wat doen jullie precies?

Het is heel uitgebreid. We brengen een ode aan de manifestcultuur van begin de twintigste eeuw. Ik hou van die ‘communistische’ aanpak van kunst, waarin we in comités samenzitten en als groep een idee naar buiten brengen. Het zijn pastiches, ware fictie. Zo hebben we de site van de BBC gehackt en gedichten in de broncode verwerkt. Mensen die ze wilden lezen moesten een aanvraag indienen om een toegangspasje te krijgen. Daar deden we moeilijk over en die schaarste aan informatie creëerde opnieuw een hype. In Tate Modern hebben we ook eens een persconferentie gegeven waarbij we ons lieten vervangen door acteurs. Alle mogelijke antwoorden hadden we voordien uitgeschreven en hen als script meegegeven, maar na de derde vraag vielen ze al door de mand.

Je houdt van verdubbeling.

Enorm! De literatuur zit er vol van: Narcissus, Dorian Grey. Kunst is verdubbeling.

Bedankt voor het gesprek en geniet nog van jouw verblijf in België.