KVS, 'Missie'

Een man met een missie

Meer dan zeven jaar staat ‘Missie’ al op Bruno Vanden Broecke’s repertoire. Alles samen speelde hij de rol van het fictieve personage André Vervecken ruim tweehonderd keer in binnen- en buitenland. Grote podia, kleine zalen, wereldsteden en minuscule gehuchten: stuk voor stuk zijn ze gezwicht voor Vanden Broecke’s integriteit, charme, overgave, puurheid. Nog altijd zet de acteur de monoloog neer alsof hij nieuw en fris is, nog altijd weet hij een improvisatoir karakter vast te houden, nog altijd incarneert hij de Witte Pater van respectabele leeftijd op een broze, aandoenlijke, kortom menselijke manier. Dat heeft zowel met de kwaliteit van de tekst te maken als met het talent van de vertolker. In ‘Missie’ vinden ze elkaar; de kruisbestuiving blijft met andere woorden vrucht dragen.

Nieuwsgierigheid is de sleutel tot de aantrekkingskracht van Vanden Broecke’s vertolking. Hij kruipt niet zomaar in de tekst, maar helemaal in de huid van een man die minstens anderhalve generatie ouder is dan hemzelf. De gewoontes die met een zekere ouderdom gepaard gaan, de blik waarmee hij de zaal afspeurt, het waggelgangetje dat artrose (of erger) doet vermoeden: het staat niet in de tekst, maar op scène wordt het wezenlijk onderdeel van het personage. Het maakt het karakter, op papier een schitterend gecomponeerd samenraapsel van verschillende missionarissen, tot iemand van vlees en bloed. Iemand die tranen met tuiten kan wenen, die kan schaterlachen, die de schoonheid van Afrika met eigen ogen heeft gezien. De wrede schoonheid. En de wreedheid, zonder meer. De blik is getekend, door liefde en door leed. Een dergelijke complexiteit past niet op een vel papier. Ze ontstaat pas wanneer een tekst op de bühne gestalte krijgt. Het verworden van een mens uit een idee – het is de opdracht waar Vanden Broecke avond na avond mee te maken krijgt.

De tekst is overigens van de hand van een van de meest eminente Afrika-kenners uit onze contreien. David Van Reybrouck won in 2010 de AKO Literatuurprijs met ‘Congo. Een geschiedenis’ – zelden vloog non-fictie naderhand zo vlot over de toonbank. Zijn interesse voor Congo werd indertijd overigens aangewakkerd door de talloze gesprekken die hij voerde met missionarissen, die een ander Congo hebben gezien dan dat van vandaag. Zij zagen de ongereptheid gekolonialiseerd worden, en hebben er – niet materieel, wel geestelijk – toe bijgedragen. Voelen zij zich verantwoordelijk, schuldig, uitverkoren? En wat drijft hen echt, behalve die voor buitenstaanders zo abstract-ongrijpbare roep van God? Van Reybrouck heeft het allemaal in ‘Missie’ gestoken: de geboorte van het verlangen naar elders, de praktische beslommeringen die de reis voorafgingen, tot en met de plaatselijke gebruiken en het geweld, waaraan verschillende missionarissen niet konden ontsnappen.

Hoe meer Vervecken uit de biecht klapt, hoe meer invoelbaar zijn gelaat zich aftekent. ‘Missie’ heeft niets van een pamflet pro of contra de kerk, maar raakt wel pijnpunten aan, terwijl de humanistische kiemen van het werk van de paters eveneens wordt aangeraakt. Van Reybrouck is niet geïnteresseerd in een veroordeling, wel brengt hij respectvol het werk in kaart dat missionarissen ginder hebben verzet, vanuit een persoonlijk aanvoelen van goedheid. Naar een dergelijk relaas, dat haast een ode lijkt, kan een mens alleen maar vol bewondering luisteren, hoewel de morele blik van de pater niet altijd overeen komt met die van het publiek. Dat hoeft natuurlijk niet – ethiek is immers geen vaststaand gegeven, maar een kwestie van perceptie, traditie en filosofisch kader.

‘Missie’ duurt, naar het schijnt, twee uren. Het is echter een van die zeldzame monologen waarin de werkelijke tijd ophoudt te bestaan. Er is, terwijl Vanden Broecke aan zijn notities frunnikt en onderwijl van gedachtenis naar gedachtenis springt, alleen maar een halve eeuw Congo. In al zijn facetten – onherbergzaam, gruwelijk, intens, vervullend. Tweehonderd opvoeringen mogen er gerust vierhonderd worden – het verhaal van die ene, moedige Witte Pater is namelijk een verhaal dat ons allen aanbelangt.

Gezien in CC De Schakel in Waregem op 30 april 2015.
Copyright foto’s: Koen Broos