De Mount Everests van de literatuur: '(On)leesbare klassiekers'

A.F.Th. van der Heijden, 'Het schervengericht'

U heeft er allicht ook enkele van in uw bibliotheek: de boeken waarvan gezegd wordt dat ze onleesbaar zijn. Te moeilijk, te dik of, godbetert, een dodelijke combinatie van beide! In een vlaag van overmoed en zinsverbijstering haalde u ze in huis, denkende dat u dat varkentje wel even zou wassen. Enkele maanden of zelfs jaren later staren ze u nog steeds grijnzend aan vanuit de kast.

Maar geen nood! Cutting Edge neemt ze voor u onder handen, die ‘moeilijke klassiekers’ of de ‘Mount Everests van de literatuur’ zoals wij ze in onze nieuwe rubriek graag noemen. Om de paar weken duiken we in onze boekenkast en halen er zo’n kanjer uit. We lezen het speciaal voor u en laten u in één vlotte beweging weten hoe onleesbaar ze wel zijn, en of het misschien toch niet de moeite is om over uw intiële vrees heen te stappen en het lezen toch maar aan te vatten.

A.F.Th. van der Heijden is een naam als een klok. Als hij schrijft/spreekt is de aandacht bovengemiddeld. Als auteur van cycli als ‘De tandeloze tijd’ en ‘Homo duplex’ is zijn invloed op de Nederlandstalige letteren niet weg te denken en sinds de onfortuinlijke dood van zijn zoon ‘Tonio’ en de bijhorende rouwroman is hij ook bij het grote publiek, als dat al niet het geval was, een ‘household name’.

Over ‘Tonio’ hebben we het hier vandaag echter niet, wel over ‘Het schervengericht’, een pil van vlot duizend bladzijden. Het is een fascinerend ‘wat-als’-verhaal. In dit geval: wat als je Roman Polanski samen in een cel zet met Charles Manson. Voor wie niet bekend is wat de band tussen beiden is: Manson was de moordenaar van Sharon Tate, de toenmalige vriendin van Polanski. Extra schrijnend: Tate was zwanger op het moment van de feiten. Polanski daarentegen had net iets te veel aandacht voor iets te jonge meisjes. Een mindfuck van jewelste dus.

Onze man komt al snel ter zake: 1000 bladzijden zijn ambitieus en an sich interessant, maar wel op voorwaarde dat je ook 1000 bladzijden kan boeien en iets meer van meerwaarde aanbiedt. ‘Maar net daar wringt hier het schoentje. De toegevoegde waarde van al dat extra papier is in het geval van 'Het schervengericht' immers een behoorlijk mager beestje.’ Zo wordt al snel geconcludeerd.

Helemaal  knudde is het echter niet en A.F.Th. wordt geroemd om zijn ambitie, iets wat we bij Cutting Edge steeds aanmoedigen. Alleen: ‘We hadden […] graag geschreven dat van der Heijden met dit boek een ware tour de force had uitgehaald, maar dat zou gelogen zijn. In een interview in De Standaard vraagt de schrijver zich af of dit boek misschien een schitterende mislukking geworden is. In een milde bui kunnen we daar bevestigend op antwoorden.’ Drie sterren kreeg de schrijver van ons, strenge jury, wat nog steeds wijst op de kwaliteiten van het boek, maar misschien toch te weinig is om te spreken van een hoogtepunt in de literatuur. Lezen op eigen risico dus.