Courtisane festival, vrijdag 31 maart

Uit voorzorg hadden we de wekker gezet om 12u, voor het geval dat. Twee uur later schoten we wakker, met de hoek van een grotendeels van ons afgeschoven dekentje in onze kurkdroge mond. Een sok uit, een sok aan, onze kleren heerlijk doordrongen van slaapzweet. Maar... Wang Bing... We herstelden snel van onze teleurstelling en namen het programma erbij. De eerste selectie van Ute Aurand, een van de Artists In Focus, begon binnen een tweetal uurtjes. Nog even achterover leunen, dus, even.

 

UTE AURAND 1

Net op tijd glipten we nog Sphinx Cinema binnen. Het werd een vierluik, waarvan drie stille films, en een die werd ingeluid met vertelde dagboekfragmenten. Een dik uur ongemaniëreerde indrukken van Ute Aurand, sensueel gefilmd met haar Bolex op heerlijke 16mm. Mmmmmm. 'Half moon for Margaret' begint met close-ups van een vogeltje dat uit haar hand komt eten en dan weer – hops! – verdwijnt om even later opnieuw te verschijnen. We droomden weg op het ritme van de betoverende beelden. Onze gedachten gingen uit naar de voorgaande nacht. Eerst bij onze vriend Midav, onze zetel voor de nacht, op café. We hadden het, zoals steeds, uitgebreid over zijn passie voor James Stewart en Leslie Howard en bezwoeren elkaar dat we het niet te laat zouden maken. 'Der Schmetterling im Winter', het portret van een vrouw die al jarenlang voor haar bejaarde moeder zorgt. Het cyclische van de handelingen, de herhaling, Aurands intense en intieme band met haar onderwerp, we verzinken opnieuw in de beelden. Na een kwartiertje moesten we onze ogen toch even rust gunnen en dommelden we in. Toen we al lang niet meer op de klok keken, raakten Midav en ik in een discussie over Terrence Malick, zoals wel vaker, maar zelden zo hevig als nu. 'Beelden van water die besprenkeld worden met de eerste symfonie van Mahler, om het ontstaan van de natuur in de verf te zetten...' Midav steeg haast op in vervoering. Mijn muzikale analfabetie sloeg meteen een diepe kloof tussen ons. Ik heb het nu eenmaal niet voorzien op hoogdravende symboliek, meanderende voice-overs, steriele schoonfilmerij en bovendien: waarom muziek en beeld hetzelfde laten overbrengen? 'Badlands' en 'Days of heaven', dat zijn films. 'Maar “To the wonder”, dan...' Nee! Gelukkig belandden we even bij later bij Charlton Heston, die de eensgezindheid moeiteloos weer aanwakkerde. Tijdens zijn arrestatie als Ben-Hur moesten we die ochtend uiteindelijk zwichten voor de slaap. Toen ik mijn ogen weer opende zaten we net in 'A walk/Im Park/ZUOZ'. Bergzichten, close-ups van Aziatische standbeelden, spelende kinderen en bovenal muisstil. Tot de laatste seconden van 'Kopfüber im Geäst' namen we het met open mond in ons op. Een zinnelijke doorleefde wereld die de onze had mogen zijn. Een koffie achteraf, wat napraten en opnieuw de zaal in.

 

SELECTIE 7

Evenals Aurand vertrekt Tris Vonna-Michell van zeer persoonlijke indrukken, zoals bij 'Register', gebaseerd op een reis naar Japan. Of zoiets. Afgaand op de nabespreking is de man zelf even humorloos en hermetisch als deze film. Oei, nee, een kwartier speelduur was hier al te veel van het goeie.

Veel speelser opgevat was de documentaire 'Electro-Pythagorus: a portrait of Martin Bartlett', een Canadese componist en pionier in het muzikale gebruik van de microcomputer. Brieven, foto- en videomateriaal illustreren zijn visie op elektronica, muziek en zijn leven als homoseksueel. Luke Fowler, vorig jaar nog Artist In Focus op Courtisane, staat niet meteen bekend voor rigide narratieve structuren en de hectiek groeide ons nu en dan wat boven het hoofd. Maar het sympathieke hoofdsubject maakte de zit best comfortabel, ook al begonnen we weer licht te knikkebollen. Vooral opgelucht dat dit programma niet te lang duurde, haastten we ons na afloop als de wiedeweerga naar de Minard. Daar werd ons hardcore feminisme beloofd. Graag.

 

SELECTIE 8

Zuid-Afrikaanse Jean Matthee werd als activiste in haar land het werken onmogelijk gemaakt en nam de vlucht naar Londen, waar ze toetrad tot de London Film-makers' Co-operative. De twee films die op het programma stonden, werden onder die koepel gemaakt. Beide vertrekken van een gecanoniseerd beeld van een vrouw naar Hollywood-standaarden. In 'Antigone's cut' wordt de parallel getrokken tussen Antigone en Marilyn Monroe, die als vrouw en object werd gekluisterd aan de goddelijke wetten die volgens de standaard aan het vrouwzijn werden toegekend. Stills uit een groot aantal van haar films zijn met een optische printer uitvergroot en getransformeerd. Dat het publiek op dunne kussentjes op de grond moest zitten en er geen drank de zaal in mocht, waren de enige vervelende factoren bij deze selectie. De dubbele projectie bij 'Antigone's cut', met hypnotiserend bewerkte beelden van Monroe en het monotone getik van de projectors net achter ons brachten ons in vervoering. Matthee onderhield ons tussendoor ook een half uur over haar activisme en kunst. Ze gooide aan een iets te hoog tempo met Freud, Lacan of Foucault om zich voor ons echt verstaanbaar te kunnen maken, maar desalniettemin blies 'Neon Queen' ons omver. In 'Written on the wind', een klassiek melodrama van Douglas Sirk, heeft een jonge rebelse vrouw onrechtstreeks de dood van haar vader op haar geweten omdat ze wild danst op jazz. In de narratief van de oorspronkelijke film zal het personage om zowel patriarchale als racistische motieven gestraft worden. Maar in de handen van Matthee wordt de subversiviteit gevierd en uitvergroot. De korte dansscène uit de film is wederom met de optische printer gedeconstrueerd. En met een flagrant gebruik van kleur en een knallende jazz-soundtrack houdt de film de aandacht helemaal vast. Dit had ons weer volledig opgeladen voor de laatste zitting van de avond. Nog even langs de bar, wiens verlaten aanblik duidelijk aangaf dat de drank niet gratis was die avond, en terug naar Sphinx.

 

SELECTIE 12

Hier ook nog een drankje om de vermoeidheid nog een laatste keer weg te duwen en plaats nemen in een grotendeels lege zaal. Gesprekken dragen ver op zo momenten. Teleurgestelde stemmen vertelden over een mislukte vertoning die middag in KASKCinema; Wang Bing. Bij Chinese films zijn ondertitels nogal onontbeerlijk, en bleken die nu net niet meer op de server te staan. Een gevoel van almacht besloop ons. Een van onmacht, toen we hoorden dat een nieuwe projectie om tien uur zaterdagvoormiddag gepland stond. Uit gewoonte en zelfbehoud verliezen we niet graag iets tweemaal en zetten we het opnieuw snel van ons af. 'Recollection' begon. Kamal Aljafari verzamelde Israëlische fictiefilms die teruggaan tot de jaren zestig en opgenomen zijn in zijn thuisstad Jaffa. Hij wist de protagonisten in de films digitaal uit te wissen en hield enkel de stad zelf en de toevallige passanten over. Wat voorheen diende als kader, contour en opvulling krijgt nu de aandacht. Het is een portret van een vervallen stad, over vele jaren. Aljafari glijdt erdoor, wandelt kalmpjes van de ene set naar de andere, op het ritme van zijn herinneringen. Soms houdt hij stil, keert hij terug of gaat hij dichterbij om een kind te zien dat zich zonder succes om de hoek probeert te verstoppen. Hij herkent zijn oom die in de achtergrond voorbijwandelt, jeugdvrienden en mensen op café. De onzichtbare elementen worden heerlijk tastbaar en leggen het pijnlijke geheugen van Aljafari bloot. Hij biedt opnieuw een identiteit aan plaatsen en personen die in de oorspronkelijke beelden naar de achtergrond waren verdreven. Voor de tweede keer die dag zaten we met open mond, maar dit keer ook diep ontroerd. Het was weer half twaalf als we de straat op gingen. Op naar iemand om hierover te vertellen. Vrienden en een nieuwe slaapplaats.

 

Bekijk de trailer van 'Recollection' hier: https://vimeo.com/135388977

Het volledige programma is hier na te slaan: http://www.courtisane.be/nl/festival/courtisane-festival-2017#schedule