Semyon Bychkov & Czech Philharmonic, Concertgebouw Brugge

Groot inzicht, grote ontroering

2019 belooft een geweldig jaar te worden voor melomanen. Decca heeft immers aangekondigd dat het binnenkort een verzamelaar uitbrengt met een integrale cyclus van Tchaikovsky’s symfonische muziek onder het baton van Semyon Bychkov. Formidabel nieuws, want niemand heeft zich de afgelopen maanden zo verdiept in de muziek van de Russische grootmeester als deze dirigent. Sinds 2015 doet Bychkov immers de belangrijkste internationale podia aan om zijn visie op Tchaikovsky’s oeuvre met verschillende orkesten te delen.

Dat de Rus het repertoire van Tchaikovsky aanvoelt als geen ander, werd vanaf de eerste dromerige maten in Concertgebouw Brugge duidelijk. Pathetische zwaarte, die grote dirigenten in deze 'Träumerei von einer Winterreise' niet zelden hebben opgezocht, wist de dirigent alleszins schitterend te omzeilen. Zelfs de gelaagde tutti’s behielden onder zijn leiding een behapbaar karakter, waarin weemoed en verrukking elkaar voortdurend leken te treffen. Onmiskenbaar hadden dirigent en orkest gewerkt op de retorische grondslagen en de motivische architectuur, die zich allebei vanuit een sprookjesachtig evidente logica ontvouwden. Met grote urgentie werden repetitieve cellen doorgegeven binnen het orkest, evoluerend en aan betekenis winnend bij de gratie van hun ornament.

Ook de daarop volgende bewegingen waren een triomf voor wat organisatie en transparantie betrof. Dramaturgisch effect ontleende Bychkov stelselmatig aan doorzichtigheid of anders gezegd: door een inkijk te bieden in het compositorisch metier, vergrootte het effect dat de partituur ressorteerde. Zo ontpopte het 'Düsteres Land', dat als een langgerekt melodisch principe zou kunnen benaderd worden, zich tot een veelkleurige waaier aan indrukken, met een reeks schitterende solisten in een glansrol.

Via het scherzo boog Bychkov de overheersende atmosfeer van verblijde ontroering om in een ervaring van prettige extase. Nergens was er overdreven tranerigheid, nergens de pathetiek die door leken wel eens met Tchaikovsky’s oeuvre wordt verbonden. Bychkov scheen immers als een helder licht door een wereld waarin het duister louter als antipode voor de schoonheid moet begrepen worden. De tristesse is er met andere woorden alleen om de schoonheid feller te doen uitkomen, en wie dat niet begrijpt maakt van de zogenaamde 'Winterdromen' (de bijnaam van Tchaikovsky’s symfonische eersteling) een monoliet met nachtmerrieachtige allures.

Helemaal anders is evenwel het opzet van Antonín Dvořáks negende symfonie, het opus 95 dat de wereld heeft veroverd onder de naam 'Uit de nieuwe wereld'. In dit werk zijn de emotionele uitbarstingen veel directer, doch ook hier trof Bychkov meteen de juiste toon. Eens te meer ging hij uitvergrotingen uit de weg, om de schoonheid van de eigenlijk ideeën te kunnen propageren. Zo werd de opening een hartroerende dans. Verderop werd de melancholische potentie van het largo niet opgeblazen, wat de gevoelsmatige impact opnieuw verhevigde.

Misschien wel het enige minpunt bij het hele concert was de solo van de Engelse hoorn, die zich stroef uit het omfloerste orkestweefsel omhoog wroette. Later hernam de negende zich echter in al haar delicate luister. Ook het vuurwerk in het scherzo en het afsluitende allegro con fuoco bleef immers van raffinement en tact getuigen, tot en met het uitzonderlijk lang uitgesponnen slotakkoord. En een toemaat Slavische dansen, op de koop toe!

Details Concerten
Groot inzicht, grote ontroering
Concert datum:
02/02/2019
Dirigent: Semyon Bychkov
Orkest: Czech Philharmonic
Copyright foto: Chris Christodoulou