Philharmonia Orchestra, Christoph von Dohnányi & Carolin Widmann, Musikfest Berlin

Plecht, plicht en plezier

Wat is een klassiek concert anders dan een ritueel? Een rite waar een genummerde zitplaats, stilte, concentratie, bonbons tegen het hoesten en een sporadisch applaus op uitgelezen ogenblikken bij horen. Stilstaan bij het ceremonieel dat een dergelijke avond eigenlijk inhoudt, doet men nog zelden. Het hele gebeuren wordt immers door een aangeleerde en blindelings nagevolgde etiquette in goede banen geleid.

Tot er nog eens een werk op de agenda verschijnt dat het publiek met de neus op de magie van de concertervaring drukt. Niet noodzakelijk een lang werk. Integendeel, het kan een uitgesponnen vraagteken zijn, een onbeantwoorde vraag, waarvan de aanwezige begrijpt dat de confrontatie met de opgave belangrijker is dan het antwoord – de bede superieur aan het gebed.

Het was Charles Ives’ ‘The unanswered question’ die van een gemiddelde vrijdagavond een enigmatisch raadsel maakte. Op uitnodiging van Musikfest Berlin was een van de paradepaardjes van het Britse muziekwezen, het onvolprezen Philharmonia Orchestra, in gezelschap van haar ‘honorary conductor’ Christoph von Dohnányi naar de Philharmonie afgezakt. Zonder veel omhaal kapselden orkest en dirigent zich over het verloop van een paar minuten tijd in een afgesloten cocon in.

Spreekwoordelijke muren opgetrokken uit het zachtst mogelijke strijkerstapijt, de galm van een koperblazer in een onbestemde ruimte, de suggestie van een antwoord op een zich simultaan stellende vraag, in de gedaante van fladderende, fonkelende fluiten…het werden minuten van ademloos luisteren. Gratie en schoonheid vervlochten tot een choreografische sculptuur. Wat daarna kwam, moest haast afbreuk doen aan wat op een universele viering van het transcenderen via muziek leek.

En dat deed het ook. Alban Bergs vioolconcerto is geen evident werk, maar onder het baton van von Dohnányi werd het mazenwerk van cellen en motieven allesbehalve een doorzichtig geheel. Het Philharmonia Orchestra is natuurlijk een fantastisch orkest, maar zonder strakke leidershand dreigen zelfs bij deze musici partijen in het honderd te lopen. Soliste Carolin Widmann leek tegenover de eerder stoïcijnse, zakelijke directie overigens een erg dramatische lezing te willen stellen, waarbij ze er niet leek naar te streven om de moeilijker taal van haar solostem op mensenmaat te hertalen.

Zo liet ze de toehoorder naar hartenlust verloren lopen in een weliswaar bevlogen, maar behoorlijk hermetische interpretatie. Het welbekende Bachkoraal liet von Dohnányi trouwens niet als een onverhoedse glimp van vergane glorie oplichten. ‘Dem Andenken eines Engels’, de ondertitel van het concerto, werd al bij al weinig eer aan gedaan. Een bisnummer van diezelfde Johann Sebastian bracht bovendien evenmin soelaas. Verkrampt in plaats van hartroerend naturel, mochten de aanwezigen met een wee gevoel in de maag de pauze in.

Al vanaf de inzet van Schuberts laatste symfonie werd echter duidelijk dat von Dohnányi zich bij deze meester helemaal thuis voelt. ‘Die Große’ greep de Duitse dirigent aan om er een symfonie van het Grote Gebaar mee in de stellingen te zetten. Hoewel de motor van het orkest voornamelijk op automatische piloot draaide, voegde de tachtiger enkele effectvolle accenten toe. Het werd geen lezing van lovenswaardig vernuft of verbazingwekkende subtiliteit, maar een uitvoering waar het plezier vanaf spatte. De geest van Schubert zo goed aanvoelen en de vreugde die in deze muziek zit zo ongecompliceerd kunnen overbrengen, ook dat is een verdienste. Eine Große - een grote!

Details Concerten
Plecht, plicht en plezier
Orkest: Philharmonia Orchestra
Dirigent: Christoph von Dohnányi
Viool: Carolin Widmann
Copyright foto: Kai Bienert
Gezien & gehoord in het kader van: Musikfest Berlin 2015 - Berliner Festspiele
Locatie: Berliner Philharmonie