Pekka Kuusisto, Esa-Pekka Salonen & Philharmonia Orchestra, BOZAR Brussel

Nergens necessiteit

Een traditioneel concert? Wie Esa-Pekka Salonen uitnodigt, mag die verwachting gelijk opbergen. De Finse dirigent is immers niet alleen zelf actief als componist, hij profileert zich tevens als voorvechter van hedendaags repertoire. Concreet betekent dit dat hij werken uit de canon meestal naast nieuwe creaties plaatst. Zo trekt hij een lijn van het historische naar het heden, waarbij hij luidop de vraag stelt naar de plaats die klassieke muziek nog kan bekleden in de 21ste eeuw.

Salonens vanzelfsprekende dialoog tussen oud en nieuw heeft hem geen windeieren gelegd. Zijn passage in BOZAR in 2012, toen hij naast een magistrale uitvoering van Beethovens zevende symfonie ook zijn eigen vioolconcerto op het verzamelde publiek losliet, zit nog vers in het geheugen. Overigens verwees de dirigent via Sibelius’ ‘Pohjola’s dochter’ bij wijze van spreken vooruit naar het concert van jongstleden. Toen stonden immers twee symfonieën van Sibelius op de agenda, weliswaar gekoppeld aan partituren die in het laatste decennium zijn ontstaan.

Het combineren van eeuwenoud en actueel repertoire is alleszins hét middel om het publiek vertrouwd te maken met hedendaags klassiek. Niettemin is het belangrijk om bij het samenstellen van een dergelijk programma te vertrekken vanuit een bepaald fundament, zoals Beethovens zevende er een is. Sibelius’ zesde en zevende symfonie zijn evenwel niet van hetzelfde kaliber, wat maakt dat het doorheen het concert hunkeren was naar een soort muzikale noodzakelijkheid, een artistieke entiteit die zich losrukt uit haar tijdsgewricht en het heden – voor heel even – in de tijdloosheid doet opgaan.

Sibelius’ opusnummers 104 en 105 vormen weliswaar prachtige symfonieën, maar de bevallige intuïtie van waaruit ze zijn ontstaan, staat mijlenver van de oerdrang die aan de grootste meesterwerken ten grondslag ligt. Niettemin benaderde Salonen de beeldende, idyllische maar ook melancholische partijen in Sibelius’ werken aangenaam, en wel met een charmante mix van eruditie en impulsiviteit.

Met de parameters ritme, frasering, balans en opbouw sprong de Fin eigenzinnig om, waardoor de werken fris en ongedwongen klonken. Allicht gingen de vrijheden zo ver dat Sibelius gedeeltelijk van zichzelf vervreemde, maar laat dat nu eenmaal Salonens manier zijn om muziek levend te houden. Zelfs historisch repertoire kan onder zijn baton organisch blijven evolueren – is dat geen métier waar menig dirigent iets van zou kunnen opsteken?

Met ‘Lumière et pesanteur’ van Kaija Saariaho kapselde Salonen aan het begin van de avond trouwens een artificiële werkelijkheid af. Het delicate klankweefsel ontvouwde zich langzaam, waarbij de compositorische subtiliteit een haast ritualistische ervaring induceerde. Door de harp in al zijn luciditeit uit het geheimzinnige strijkersbad te laten opdoemen, scheen Salonen ineens een weergaloos licht door het spreekwoordelijke duister. Hoewel Saariaho’s effectendoos ondertussen niet meer verbijstert, gold de introductie wel degelijk als prikkelend.

Hetzelfde kon echter niet gezegd worden van het vioolconcerto van Daniel Bjarnason. Daarvoor werd Pekka Kuusisto als solist van stal gehaald, een muzikant die minstens evenveel inzet op vorm als op timbre. De partituur is er een die via ongebruikelijke speeltechnieken het anti-esthetische tracht in te bedden in een roerend gegeven. De resultante mag morsdode materie heten: hooguit interessant om te bestuderen, maar nergens corresponderend met de menselijke ziel. Geen idee of daar iemand op zit te wachten.

Details Concerten
Nergens necessiteit
Concert datum:
27/09/2017
Dirigent: Esa-Pekka Salonen
Orkest: Philharmonia Orchestra
Viool: Pekka Kuusisto
Copyright foto: Minna Hatinen