John Zorn Bagatelles, Gent Jazz Festival 2019

Groots in de kleinigheid

Sinds François Couperin is de bagatelle niet meer weg te denken uit de Westerse muziekgeschiedenis. Onder het mom van een onbelangrijk muziekstukje schreven onder meer Beethoven, Liszt en Bartók hoogst relevante delen van hun oeuvre bij elkaar. De bagatelle werd een soort miniatuurfantasie: vormelijk vrij, geconcipieerd vanuit een meestal lyrisch getint beginsel, en kort qua lengte. Ideaal materiaal dus om improviserende musici op los te laten, althans volgens John Zorn. Deze muzikale duizendpoot componeerde de voorbije maanden ruim 300 bagatellen, of nog: thema’s met de klezmerachtige signatuur. Daarmee is Zorn uiteraard niet aan zijn proefstuk toe, want onder de noemers Masada en Book of Angels bundelde de muzikant vroeger al verschillende honderden partituren.

Conceptueel verschillen The Bagatelles van eerder werk omdat het deze keer meer om ideeën gaat dan om afgewerkt materiaal. De bagatellen kunnen dus pas bestaan bij de gratie van een interpreet, en precies daarin schuilt de magie van dit nieuwe project. Zorn doet er verschillende plekken mee aan, telkens in gezelschap van tientallen collega’s. Tegelijk de gedroomde rondleiding in Zorns universum voor de leek als de ideale samenvatting van bijna veertig jaar avant-garde voor de liefhebber dus. Behalve een grensverleggend musicus is Zorn namelijk uitgegroeid tot een symbool van een integrale scène, waaruit spraakmakende namen als Marc Ribot, Craig Taborn, Sylvie Courvoisier en vele anderen zijn opgestaan.

Zorns bagatellen gaan over veel meer dan Zorn alleen. De man realiseert zich dat ook, en dat zou op Gent Jazz blijken. Zelfs als ceremoniemeester is de Amerikaan een fijne verschijning. Zijn no nonsense enthousiasme over zowat elk project vormde alleszins een aangename opstap naar een appreciatie van enkele minder evidente passages, zoals die van Peter Evans. De trompettist toverde zijn twintig minuten durende passage bijvoorbeeld om tot een langgerekte excursie, die aan de oppervlakte vooral een demonstratie leek van een waaier aan technieken. Voorbij technische virtuositeit voerde de in New York geboren blazer met repetitieve cellen en een langzaam uitwaaierend improvisatorisch discours echter naar ongekende hoogten, zonder zich in hapklaar affect verstaanbaar te maken. Existentiële pijn? Pure levensvreugde? Evans’ kreten bevatten het allemaal, gebundeld in een weergaloos gedicht dat de adem ontnam.

Op papier was de hele concertnamiddag er een om in te kaderen, maar enkele passages vielen toch tegen. Het wel erg vrije parcours van Gyan Riley en Julian Lage kreeg gaandeweg een wat monochroom karakter, en de samenwerking tussen Mary Halvorson en Kris Davis bleef in een intellectualistische waas hangen. Het Brian Marsella Trio, met behalve de pianist ook Trevor Dunn en Kenny Wollesen in de gelederen, had dan weer last van het amorfe karakter van het uitgangsmateriaal, waardoor men zich genoodzaakt zag tot een agressief kubisme dat de diepgang miste van de smeltkroes die onder meer Masada en het Nova Quartet wel prachtig etaleerden. Het poëtisch-zachtzinnige, zeg maar kunstzinnige, naast een meer impulsieve en exuberante viscerale dimensie: gaat het bij Zorn niet altijd om een dergelijke ontmoeting?

Natuurlijk blijven John Zorn’s Bagatelles in het geheugen gegrift van al wie er op Gent Jazz bij was, maar even legendarisch als 13 augustus 2011, toen Zorn de affiche van Jazz Middelheim kaapte, was de marathon zeker niet te noemen. Binnenkort een herkansing dan maar?

Details Concerten
Groots in de kleinigheid
Concert datum:
09/07/2019
Copyright foto's: Bruno Bollaert (WahWah vzw)