Johann Sebastian Bach, ‘Mass in B Minor’

Een zoveelste waarheidsaanspraak

We zijn verkeerd bezig, dixit William Christie. Als aanvoerder van Les Arts Florrissants heeft de interpreet vanop de eerste rij meegemaakt hoe de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk een plaats aan het huidige muzikale firmament heeft gewonnen. Tegenwoordig wordt authenticiteit echter als excuus ingeroepen voor een nieuwe reeks excessen, aldus de dirigent. Onder het mom goed geluisterd te hebben naar diegenen die ongeveer vijf decennia geleden een Bach-revival hebben ontketend, wordt de ‘Hohe Messe’ stilaan ingelijfd door dirigenten en orkesten die zich binnen een hybride symfonisch discours bevinden. Bezettingen worden groter, tempi worden rekbaar, het dramatisch effect wordt ongemeen uitvergroot – aldus een cynische Christie.

De dirigent pleit als antwoord op bovenstaande vaststellingen voor een terugkeer naar Bachs eigen bedoelingen. Hoeveel collega’s uit de zogenaamde HIP (de Historically Informed Performance) hebben diezelfde claim de voorbije jaren niet geuit? En wordt die aanspraak op dé waarheid niet stilaan vermoeiend? Hoe het ook zij, Christie kiest voor een compact koor, een bescheiden orkest en vier solisten. Met deze economie van middelen streeft hij naar een maximum aan effect. Verdienstelijk is alleszins dat hij slaagt in wat hij voorop stelt, namelijk een zeer menselijke blik laten schijnen op dit BWV. De lezing breekt kortom los uit de religieuze atmosfeer om meer profaan te ontroeren via het accentueren van het compositorisch vernuft en de energetische kracht.

Plots komt het dansante meer op de voorgrond te staan dan het mystieke, en ineens is de teneur eerder aards dan transcendent. Dat werkt behoorlijk ontregelend. In bepaalde delen, overwegend diegene waar andere dirigenten moeilijker op verhaal komen, levert dat sprankelende Barok op, uitgevoerd met een aantrekkelijke vinnigheid, zij het haast dogmatisch gebonden aan Barokke stijlprincipes. De enkele religieuze mijlpalen die dit werk bevat, zoals het overrompelende openingskoor, verliezen echter een deel van hun effect binnen wat Christie een ‘humanistische’ lezing noemt.

Wat heeft dat modewoord per slot van rekening te betekenen? Is Herreweghe’s op christelijke leest geschoeide esthetica niet ‘humanistisch’? Christie lijkt er een noemer mee gevonden te hebben om stemmen minder innig te verbinden, minder te laten projecteren, soberder te laten interageren en tot een lichtere, Frans aandoende stijl te komen. Die mag er best wezen, maar voor de emotionele mokerslag keert ondergetekende met plezier terug naar dramaturgisch sterkere concepten.

Details Album
Een zoveelste waarheidsaanspraak
Dirigent: William Christie
Ensemble: Les Arts Florissants
Solisten: Katherine Watson, Tim Mead, Reinoud Van Mechelen, André Morsch
Label: Harmonia Mundi
Distributie: PIAS