Esa-Pekka Salonen & Philharmonia Orchestra, Koningin Elisabethzaal Antwerpen

Muziek ontmanteld

Ludwig van Beethoven en Esa-Pekka Salonen: voor Belgische melomanen zijn hun beider namen sinds 2012 innig met elkaar verbonden. Toen liet de Finse dirigent-componist bij een passage in BOZAR immers een kleurrijk licht schijnen op de zevende symfonie van zijn beroemde voorganger. De interpretatie was onvergetelijk omwille van het ongewone samengaan van elegantie en energie. Geen wonder dus dat deSingel enkelingen teleur moest stellen in de weken voorafgaand aan de huidige residentie van het wereldvermaarde Philharmonia Orchestra in de Elisabethzaal.

Nochtans nam de avond geen duizelingwekkende start. Misschien niet echt verwonderlijk, gezien Beethovens tweede symfonie qua materiaal en qua ontwikkeling armer is dan diens zevende? Nog manifest schatplichtig aan het classicistische erfgoed is het een opusnummer dat preludeert op onder meer de gratie en op de vitaliteit die Beethovens latere muziek zullen kenmerken. Embryonaal is het genie weliswaar al aanwezig, maar van het volle wasdom is nog geen sprake.

Mogelijks bestaat de kunst er uit om de partituur vanuit een grote intuïtie aan te vatten. Althans die mening is een generatie dirigenten toegedaan die de voorbije jaren de typisch 18e eeuwse hyperbolische contrasten hebben geïnjecteerd in het repertoire van de vroege romantici. Hun interpretaties sudderen niet zelden in een avontuurlijke en nadrukkelijk effectrijke saus, waarvan de onmiddellijke gevoelsmatige resultante belangrijker is dan de omvattende aard van het werk in kwestie.

Salonen moet evenwel als een telg van een andere generatie dirigenten beschouwd worden, met name de pleitbezorgers van een tijdloos esthetisme. Kortom ingrijpend verschillend van diegenen die via een terugkeer naar authenticiteit eigenlijk tot een hedendaagse hertaling proberen komen van repertoire dat al twee eeuwen meegaat. Weliwaar heeft de Fin goed geluisterd naar musicologische inzichten van recente datum. Zijn emancipatie van het hout en zijn knetterende behandeling van het koper zijn bijvoorbeeld consistent met wat de voorbije twee decennia werd gepropageerd als zijnde historisch verantwoord.

Tegelijk probeert Salonen de muziek doorzichtig te maken, waarbij talloze muzikale gesten als prachtige details uit de partituur oplichten. Zo wordt het construct voorbij de klank – eigenlijk de partituur zelf – aanschouwelijk gemaakt, weliswaar zonder het wonder van de verwerkelijking van de muziek te versmaden. In een werk dat niet ontzettend rijk is aan impulsen, levert dat procedé echter geen waar spektakel op. Hoewel met veel raffinement gefraseerd en delicaat gebalanceerd, ervoer het publiek afstand tot Salonens interpretatie van Beethovens tweede symfonie. De grens tussen kraaknet en klinisch bleek immers flinterdun.

Mahlers eerste symfonie werd anderzijds een triomf, allicht omdat het werk zich beter leent tot een uitzonderlijk nauwgezette aanpak. Vooral van de hoekdelen zal de huiveringwekkende precisie bijblijven. Het mythische ontwaken in de eerste beweging was adembenemend, de zinnelijke vervoltooiing van de gestaag opgebouwde tensie in de finale extatisch. De middendelen, waarin Mahler gulzig grasduint in de folklore, misten evenwel karakter. Ook hier was er meer vorm dan incarnatie, meer ‘tonen’ dan ‘zijn’.

Verder wierpen enkele technische mankementen een smet op de uitvoering, die de zaal niettemin ontroerd, verwonderd en verzadigd achterliet. Hoewel niet van hetzelfde kaliber als voornoemde passage van dit superieure orkest, getuigde ook deze avond van een exclusieve hoeveelheid verfijning.

Details Concerten
Muziek ontmanteld
Concert datum:
18/04/2018
Dirigent: Esa-Pekka Salonen
Orkest: Philharmonia Orchestra
Copresentatie van: deSingel, Antwerp Symphony Orchestra
Copyright foto: Nicolas Brodard