Alexey Stadler, Mariinsky Orchestra & Valery Gergiev, BOZAR Brussel

Geoefend? Geoefend!

Nog maar 22 is hij. Goed voor één schamele cd-opname, die overigens al dateert van vier jaar geleden. Toch staat de Russische cellist Alexey Stadler reeds op het podium met zijn landgenoot Valery Gergiev, een van de absolute topdirigenten van dit moment. Kwam de jongeman speciaal overgevlogen uit Sint-Petersburg? Dat kan: dinsdag speelden orkest, dirigent en solist nog samen op de bühne van het Mariinsky-theater, zaterdag deden ze dat nog eens over in Brussel. En op dit eigenste ogenblik maken Gergiev en gevolg zich op voor een Shostakovoch-driedaagse in Parijs, waar aanstaande dinsdag niemand minder dan Gautier Capuçon de solistenrol in diens eerste celloconcerto zal vervullen.

Niemand kon er de laatste jaren om heen: Gergiev herdefinieert met zijn Mariinsky-orkest Dmitri Shostakovich’ oeuvre. Hij neemt momenteel al het symfonisch werk op, waarvan al een aantal volumes verkrijgbaar zijn. Zonder uitzondering geven die blijk van Gergievs uitzonderlijke voeling met deze dikwijls diabolische muziek. Hij schept orde in wat zich als chaos presenteert, legt kleuren bloot in wat vaak ondoordringbare klankbakens lijken, houdt spanningen onmenselijk lang vast om die plots erg natuurlijk te laten oplossen. Shostakovich’ celloconcerti heeft de man echter nog niet opgenomen. Zijn het, zoals het er in Brussel naar uit zag, partituren die hij minder goed kent? Of kregen solist en dirigent hun visies op het fenomenale stuk op korte tijd simpelweg niet gealligneerd?

Stadler benaderde zijn partij traditioneel, in die zin dat hij de bijtende ironie en het brandende sarcasme van zijn snaren kraste. De virtuoos koos duidelijk voor volume: misschien boette hij aan klankpotentieel in door puur de kaart te trekken van een intense toonvastheid, maar hoe dan ook stond zijn lezing stevig in haar schoenen. Resoluut qua tempi en vooral compromisloos: Stadler liet zich door niets of niemand afschrikken. Ook niet door Gergiev, die de keuzes van de solist respecteerde, maar ze niet matuur genoeg kon aanvullen. Waarom lichtheid in het eerste deel, in plaats van priemende humor op leven en dood? En waar was de ruimte in het tweede deel, het gevoel van stilstand dat een tragische reflectie in beweging zet?

Te weinig coherentie verstoorde de mateloze heftigheid waar Stadler naar streefde. Tijdens zijn cadens kreeg hij het publiek niet stil – de zaal overigens ook niet, want er hing een ongemakkelijk basistoon in de akoestiek – en in zijn brokje Barok miste de solist retorische warmte. In Shostakovich excelleerde de cellist nochtans wel. Dat deed het Mariinsky-orkest overigens ook na de pauze, in Shostakovich’ vierde symfonie. Alsof de A-kern van het wereldvermaarde orkest zich nu pas liet zien en horen, werd deze mastodont met de grootst mogelijke precisie benaderd. Voortdurend laat de componist kleinschalig en sterk solistisch georkestreerde passages botsen met exuberante escapades. Alleen al het volume van dergelijke agressieve erupties doet een mens het noorden verliezen. Ongeveer een uur wordt de muzikale knokpartij volgehouden, waarbij Gergiev de voltages niet liet afzakken naar comfortabele regionen. Simpelweg verpletterend was deze uitvoering: zelden maakt men zoveel overgave, zoveel eenvoud in het complexe, zoveel accurate solo’s in één werk mee.

Of Shostakovich vierde symfonie een werk is waarop een publiek zit te wachten, is een andere vraag. Want na het corrosieve eerste celloconcerto had een symfonie getuigend van meer raffinement (en dus geen emotionele uitwas) de balans van het concert ongetwijfeld goed gedaan.

Details Concerten
Geoefend? Geoefend!
Concert datum:
30/11/2013
Foto: Guido Werner
Jaar:
2013