Cutting Edge

• X
• X
• X
• X
• 0

I served the king of England (2007)

Frivole onwetendheid
Delen

De Belgische release van deze film is op zich al merkwaardig. Ondanks drie Oscars en negen nominaties is dit de eerste Tsjechische prent die officieel op onze bioscopen wordt losgelaten. In 1967 sleepte Jiri Menzel zo een beeldje in de wacht voor zijn debuut 'Closely watched trains'. Sindsdien bleef hij scherpzinnig observeren, maar andere klassiekers zijn om een of andere politieke reden nooit tot bij ons geraakt. Menzel is de grondlegger van de Tsjechische nouvelle vague (Jean-Luc Godard noemde hem geniaal), lid van de Europese en Amerikaanse filmacademie, acteur, publicist én theaterregisseur met wereldfaam.

Zijn nieuwste 'I served the king of England' is een vinnige komedie die meer dan veertig jaar Europese geschiedenis overspant. In de jaren twintig begint de kleine Jan Dite (letterlijk 'kind') als hotdogverkoper. Overweldigd door Praagse weelde besluit hij miljonair te worden. Hij leert snel en houdt zich afzijdig van de snel veranderende wereld. Dankzij chantage en truken allerhande weet hij zich vakkundig op te werken. De kleine opportunist is eerder antipathiek maar weet toch een hoop sympathie op te wekken. Spijtig genoeg is hij op het verkeerde moment geboren om te kunnen genieten van zijn verzamelde vermogen. Na de nazi's kwamen er communisten en die liepen niet hoog op met onze nieuwbakken miljonair...

De film opent met zijn in vrijheid stelling na vijftien jaar brommen. In het socialistische Tsjechië moet hij stratenlegger worden in het bosrijke, desolate grensgebied met Duitsland. De verschijning van een wulpse jongedame doet hem dikwijls wegdromen naar zijn glorietijden en zo kan de regisseur makkelijk beide ideologische systemen hekelen. Hij lijkt vooral te willen wijzen op de historisch nauwe band van zijn land met West-Europa. Verder tekent hij ook een clichematig contrast tussen de berekende volgzame Duitse cultuur en zijn romantisch-nationalistische Tsjechische tegenpool.

Jan Dite wordt gebracht door een kleine Bulgaarse acteur die door zijn gestalte het onderwerp is van een hele resem practical jokes. Hij lijkt weinig begaan met het lot van zijn natie, maar niets is minder waar. Doorheen de geschiedenis heeft Tsjechië (net zoals wij) verschillende overheersers gekend. Daarom hebben veel Tsjechen een afkeer ontwikkeld van elke gevestigde orde. In die zin valt ons kelnertje misschien nog het best te omschrijven als een apolitieke kruising van Tijl Uilenspiegel met Charlie Chaplin. Verder is het vingers likken van de weelderige, met inventieve vondsten overstelpte cinematografie. Het beroemde Tsjechische bier kadert bijvoorbeeld perfect in deze luchtige satire.

Het verhaal rond Jan Dite is van de hand van Bohumil Hrabal, een dissidente Tsjechische schrijver die samen met Milan Kundera tot de wereldtop behoort. Veel van zijn kritische romans en novelles werden verboden en pas na 1989 in eigen land gepubliceerd. Hrabal heeft altijd een suïcidaal kantje gehad en heeft zichzelf van een defenestratie bediend in 1997. Jarenlang was hij goed bevriend met Jiri Menzel. Ze werkten dikwijls samen en ook deze geschiedenis wilde Menzel al lang verfilmen, maar dit bleek moeilijker omdat een gehaaide televisieproducer de rechten had verkocht aan een commercieel tv-station. Toen Menzel in 1998 jurylid was op het filmfestival van Karlovy Vary stond hij dit heerschap nog publiekelijk uit te kafferen, maar na bijna 10 jaar juridisch getouwtrek is de verfilming van de 70-jarige meester er toch nog gekomen.

Johannes Grillet

© Cutting Edge -- 27 Feb 2008
images © AQS

Reageer