Interview Andrej Zvjagintsev

Interview met Interview Andrej Zvjagintsev

Op maandag 17 oktober 2011 sprak uw filmreporter met Andrej Zvjagintsev, de Russische regisseur die met Elena het filmfestival van Gent gewonnen heeft. Op dat moment had hij de hoofdprijs nog niet binnen, maar wel de juryprijs van de Cannes-selectie 'Un certain regard'. CuttingEdge.be verzorgt een heuse special met videoverslag, maar om u te dienen publiceren we ook het volledige interview.

Johannes Grillet: In uw eerste twee films, 'De terugkeer' en 'De verbanning', leek de locatie en tijdperk niet zo belangrijk. Waarom kiest u bij Elena resoluut voor Moskou en 2010?

Andrej Zvjagintsev: Ik moest een nieuwe stap zetten voor mijn volgende film. Een nieuwe film betekent ook nieuwe voorwaarden. Ik heb niet echt speciaal een tijd en locatie uitgekozen. Nee, het was gewoon een ander verhaal van 'Elena'. Vandaag is dit verhaal juist heel sterk en actueel in Moskou.

Er was dus geen sprake van maatschappijkritiek?

Weet je, ik wilde graag dat de auteurs van deze film in dezelfde richting keken. Iedereen, regisseur, cameraman, acteurs... moesten een zekere afstand bewaren. Iedereen moest in een observerende rol kruipen. Een kritische of veroordelende houding was niet aan de orde. Oordelen over goed en kwaad is niet aan ons. We observeren, niets meer. We kijken zo objectief mogelijk hoe de protagonisten echt leven en pogen die feiten zo objectief mogelijk bekijken.

Oleg Negin kreeg scenario credits, maar u stond hem bij. Hoe zijn jullie bij het verhaal van Elena terecht gekomen?

We hebben niet samen geschreven, maar gebabbeld aan tafel over de personages, de scènes in het verhaal. De scène in de kerk heb ik aangebracht en daarover discussieerden we. Daarna schreef Oleg zijn tekst en ik becommentarieerde die. Oleg is een groot schrijver, een getalenteerd hoogopgeleide intellectueel. Ik schrijf niet gemakkelijk. Oleg kan blind typen bijvoorbeeld en ik doe dat zo (toont).

Het thema van de familie is belangrijk in uw films, maar ook in andere recente Russische cinema. Waarom is de invalshoek altijd zo negatief?

Negatief zou ik dat niet noemen, zo is het leven gewoon. Wacht, hebt u 'Scènes uit een huwelijk' van Bergman gezien?

Ja.

In het begin van de eerste aflevering is er een interview, een beetje zoals hier, en alles is rozengeur en maneschijn, Gelukkig getrouwd koppel, kinderen enzovoort, maar na die eerste aflevering gaan we binnen kijken en wordt ons de ware toedracht van de huwelijk getoond. Wat zich binnen in dat koppel afspeelt is een totaal andere waarheid. Ik zou niet zeggen negatief.

Maar ze hebben het toch moeilijk, ze zijn niet echt gelukkig...

Ongelukkig? Wel, een gelukkig gezin is gewoon ongelofelijk zeldzaam. Een berooid iemand gebruikt zijn medemens dikwijls als een middel om zijn doelen te bereiken. De botsing van die twee vind ik wel interessant. Lev Tolstoj zei daarover nadat hij 'Anna Karenina' had geschreven dat alle romans met een huwelijk eindigen. Dat er maar eens iemand op het idee kwam om op te tekenen wat er na het huwelijk komt. In de 'Kreutzersonate' bouwt hij hierop verder. Het leven met twee is interessanter: de problemen, de botsingen, de conflicten, daar gaat het over.

Is dit alles autobiografisch?

Nee, Bij 'De terugkeer' heb ik een afgewerkt scenario in de handen gekregen en 'De verbanning' is ook gebaseerd op een bestaand verhaal. En nu? Nu heb ik ook een bestaand verhaal gevonden (via een Engelse producer JG), dat ik daarna samen met Oleg verder heb uitgewerkt tot een scenario. Hij heeft zijn vader onlangs verloren, dus die gebeurtenissen hebben wel een invloed gehad op de verbeelding. Het scenario hebben we in tien dagen geschreven, dan twee maanden laten liggen en dan nog over gesproken en wat mooier gemaakt, de monologen, de dialogen, de scène in de kerk. Vlak voor het draaien hebben we nog de vechtscène toegevoegd.

Was de scène in de kerk nodig als contrast tegenover de graaicultuur?

Ja, de scène in de kerk was nodig om te benadrukken, om de aandacht van de kijker trekken op het feit de mens bepaald wordt door zijn handelingen, door wat hij doet. Wat Elena doet maakt deel uit van het kolossale paradoxale thema dat ze... Wacht, hoe moet ik dit zeggen? Even denken... Een mens kan meestappen in religieuze rituelen, zoals een kaarsje aansteken in de kerk, maar wat de mens bepaalt, is wat hij doet in het leven.

Enkel daardoor?

Dat denk ik wel.

De houding van de mannen is heel patriarchaal en autoritair. Is dat zoals uw maatschappij is of is er misschien een link met Poetin?

Goh, patriarchaal... in het algemeen zou ik zeggen ja, de maatschappij is gewoon patriarchaal. De rol van Elena staat vast, ze speelt een vrouw in een patriarchale maatschappij. Ze dient hem... ze heeft geen recht van spreken, ze is financieel helemaal afhankelijk. De parallel met Poetin zou ik niet direct leggen, want wat je ziet in de film is jammer genoeg de algemene norm. Rusland is een patriarchale maatschappij, net zoals eeuwen terug, in feite nog altijd feodaal. Wetten, rechtbanken en democratische instellingen, dat werkt niet bij ons. Dat is enkel mogelijk omdat het veel te patriarchaal is. Onze mentaliteit baseert zich op die vervlogen tijden. Er zijn heren en met vazallen. De slaafse onderdanigheid van de vrouw zit er jammer genoeg nog heel diep in.

In uw eerste film staan kinderen centraal, de tweede film gaat over ouders en nu al de derde leeftijd...

Nee, we zijn gewoon verder gegaan. Als ik uw logica zou volgen, waarover zou mijn volgende film dan moeten gaan? Het is gewoon een verhaal over oudere mensen. Toch speelde mijn geweten op een bepaalde manier want in Rusland zijn bioscoopbezoekers heel jong, 14 tot 22 jaar. Als ik dan denk hoe zij kijken naar een verhaal over een oma, dan voel ik dat er nog iets meer nodig is. Daarom is er nog een ander sterk personage: Katerina (Katia) is heel echt, ze is kritisch, schuw en grappig.

Waarom zat die ultra agressieve scène er in op het eind?

We hadden de wereld van Elena en Vladimir aandachtig bestudeerd. Het volgende niveau, de leefwereld van de generatie hun kinderen, evenzeer, maar Sacha is de derde generatie. De kleinzoon van de nieuwe generatie en zijn wereld moesten we ook tonen met zijn vrienden. Alle drie die niveaus waren nodig. Was dat een objectieve weergave? Zeer zeker, dat is Rusland en die stommerds zijn een groot probleem. Ze filmen zelf de scènes met hun gsm. Tieners zetten dan op het internet hoe ze vijanden aanvallen. Het zijn geen professionnele criminelen of sportieve boksers, maar gewone mensen en ze filmen de bendeoorlog alsof ze acteurs zijn.

Bij uw eerste film was het budget redelijk krap, maar bij uw volgende films kreeg u alsmaar meer middelen. Op welke manier verandert het werk hierdoor?

Het helpt gewoon om meer kwaliteit te leveren... Anderzijds belemmert een groter budget ook. Het kan de auteur storen, want hoe meer geld, hoe moeilijker. Je moet je verantwoorden bij producers en geldschieters en zo raak je vast. Elena kost twee miljoen euro, wat niet veel is voor een grote film, maar wel veel voor een arthouse film. Geld maakt ook meer mogelijk. Veel meer scènes zijn in studio opgenomen. Het hele appartement van Vladimir en Sergey, zelfs het balkon van het appartement is studiowerk. Wat je door de ramen ziet, is een grote foto die we daar opgehangen hebben. Dat creëert ongelofelijke mogelijkheden De eerste scène met de kauw is ook helemaal in de studio en de zonsopkomst is een spot die we geleidelijk aan opendraaiden. Geld geeft dus meer creatieve scheppingsmogelijkheden voor een kunstenaar.

Dank u.

Dank u voor de vragen.