Voyage of time: life’s journey

Een cinematografische liturgie

Terrence Malick heeft het gedaan. Eindelijk.

Het? Eindelijk? ‘Voyage of time: life’s journey’ is Malicks fel geanticipeerde visuele gedicht. Een cinematografische liturgie. Een godsvruchtige filmritueel. Met als onderliggend statement: dat alles wat ons omringt een variatie is op eenzelfde metafysisch beginsel. Dat alle leven een transformatie is van een goddelijke energie – wij kunnen haar niet begrijpen, maar wel zien, horen, voelen, proeven en ruiken.

‘Voyage of time’ begint in het volslagen duister. Een stem spreekt tot een moeder. Moeder natuur. Of Goethes God, die een vrouw was – verfijnd, gevoelig, zuiver, continu geboorte gevend aan het nieuwe? Vanuit het duister wordt het licht geboren. Vanuit het licht het vuur. Vanuit het vuur het water. Stromende lava, stromende rivieren. De film is ongeveer vijf minuten bezig of het stramien van Malicks vertelling heeft zich reeds geopenbaard: hij legt intuïtieve associaties, in een poging het niet te verbeelden oerbeginsel uit te beelden, door de talloze gedaantes van dit voorwereldse gegeven te laten zien.

Anders dan menig natuurdocumentaire is ‘Life’s journey’ niet didactisch. Je weet dikwijls niet naar wat je aan het kijken bent – zijn dit microscopische dan wel macroscopische verschijningsvormen? Zijn dit moleculen dan wel sterren? Is dit de minuscule bouwsteen van het leven of juist de onmetelijke omvang van het heelal? Omdat het intellectuele perspectief totaal ontbreekt, zet Malick de poort richting verwondering wagenwijd open. De toeschouwer verwordt tot een kind dat met gulzige ogen de diversiteit van het universum in zich opneemt. Dieren, landschappen, sterren, atomen: de manier waarop dit alles zich in een harmonisch samenspel presenteert, voorbij moraal en kennis, katalyseert een soort spirituele ervaring. Dit alles zijn wij – dit is de stof waaruit wij bestaan. Onwetend maar aanraakbaar, ontroerd.

Cogito ergo sum? Malick herdefinieert Descartes’ adagium aan het slot van zijn film. Amo ergo sum. Het is in liefde dat wij ons verbonden weten, en in liefde dat wij ons ware mens-zijn vinden. Ons vermogen om het hele spectrum van het organische te omarmen, maakt ons tot wie we zijn. Het is in dat licht dat we met elkaar moeten zien te leven. En natuurlijk zijn er twijfels. Natuurlijk zijn er onzekerheden. Malick laat Cate Blanchett op de voice-over expliciet de vraag stellen of we alleen achtergelaten zijn? Of de goddelijke kracht zich heeft afgewend? Of we de kracht zullen vinden om door te gaan? De hogere macht zwijgt. De hogere macht schreeuwt – in alles wat Malick laat zien.

Toeschouwers kunnen over een paar elementen struikelen. Er is geen narratief, geen duidelijke structuur, geen duidelijke richting. ‘Voyage of time’ is een anderhalf uur durende viering van het leven, zonder kop of staart – hoewel de opbouw volgens het buikgevoel toch lijkt te kloppen. Verder tapt Malick nogal vaak uit hetzelfde vaatje. Op de soundtrack grasduint hij bijvoorbeeld gretig in religieus geladen muziek, genre Arvo Pärt. Het belangrijkste euvel is echter dat hij dinosaurussen en aboriginals opvoert, waardoor de sluier van authenticiteit als het ware wordt opgelicht. Zijn al die bijzondere wezens in de oceaan echt? Zijn de microscopische scènes niet gecomponeerd? Wordt dit lofzang op de creatie niet artificieel eenmaal Malick er zelf creaturen aan toevoegt?

Wie zich laat meevoeren op de beeldenstroom zal het allemaal worst zijn. Wie dat niet kan, blijft met reserves achter.

En jij? 

Details Nu in de zalen
Een cinematografische liturgie
Regie: Terrence Malick
Met de stem van: Cate Blanchett