Sieranevada

Welk leven na de dood?

De disgenoten hebben honger, de tafel staat gedekt en het vlees is gaar gekookt. Alle voorwaarden lijken voldaan om de spijzen op te dienen. Behalve één. Eerst moet de priester nog zijn zegen komen uitspreken over deze herdenkingsceremonie voor een overleden pater familias. Met vertraging duikt hij uiteindelijk op, waarna het tafelen echter weer moet worden uitgesteld. Een onvoorziene en onwelkome gast verhit immers de gemoederen.

De toeschouwer ziet het allemaal gebeuren en denkt: zal er eindelijk nog gegeten worden? Na ongeveer drie uur cinema geeft de Roemeense regisseur Cristi Puiu het antwoord. In de tussentijd hebben het dozijn karakters die ‘Sieranevada’ bevolken al meer van zichzelf laten zien dan ze zelf vermoeden. Het is een hele samenleving die de cineast rond de eettafel samenbrengt – een panorama van het Roemenië van vandaag.

Even een denkoefening: stel je dit verhaal voor in een Amerikaanse remake. Klaar? De film is ongetwijfeld anderhalf uur compacter. Het scenario bevat een handvol archetypes die voortdurend dezelfde psychologische karakteristieken bevestigen. Er kleeft een keurige soundtrack onder de klankband. En een of andere knappe kop vertolkt de hoofdrol. Als dat de conventies zijn van de filmindustrie aan de andere kant van de Atlantische Oceaan, dan zal Puiu het ginder nooit tot een carrière schoppen. Goddank!

Zijn uitgestoken mindervinger naar het reductionisme dat van ongrijpbare mensen bordkartonnen exemplaren maakt, is heerlijk om te ondergaan. Ondergaan? Jazeker! Het camerawerk is weerbarstig, de barokke introductie wordt radicaal afgebroken om de film te laten beginnen, de figuren die het script bevolken zijn niet in een handvol woorden te beschrijven en de plot lijkt vanaf de eerste seconde muurvast te zitten. Dit is anticinema, absurd en niet onderhevig aan de geplogenheden van het genre. Met als uiteindelijke uitkomst: een film die het leven zelf verrassend dicht nadert.

Met de Sierra Nevada heeft ‘Sieranevada’ een dozijn scherpe kantjes gemeen – metaforisch te begrijpen als een bonte verzameling van spitse persoonlijkheden? Ondanks de meningsverschillen over complotten, terreur, de Sovjets, een gedrogeerde buitenlandse en dergelijke meer, is er behalve verdeeldheid ook verbondenheid. Puiu laat zien dat familiebanden waarin alles scheef lijkt te zitten op termijn kunnen blijven bestaan bij de gratie van een gedeeld verleden, bij het mededogen dat met bloedverwantschap samengaat. Ondanks alle kilte blaakt de film af en toe van warmte, een gevoel dat overigens wordt aangewakkerd door de absurde humor, die zich vooral in van de pot gerukte conversaties manifesteert.

Daarenboven werpt Puiu met deze film een intrigerend licht op de Roemeense sociale geledingen, waarbij terloops ter sprake komt hoe men zich in het Sovjettijdperk slechts kon opwerken door lid te worden van de partij, en hoe de ideologische koers ondertussen drastisch gewijzigd is. De protagonist Lary is geklommen op de sociale ladder, maar de vraag is of hij wezenlijk verschilt van de man in de straat. Is hij gelukkig met zijn echtgenote die zich aan uiterlijke schijn vergaapt? En met zijn moeder die elke centiem twee keer omdraait? En met zijn familie die via conflict liefde lijkt te willen tonen?

Het regent vragen. Antwoorden komen slechts met mondjesmaat. Toch voelt ‘Sieranevada’ aan als een complete film. Een afwisselend aangrijpend, hilarisch en tragisch portret van een verscheurd Europa. Wie de aandacht drie uur lang bij de les kan houden, zal genieten.

Details Nu in de zalen
Welk leven na de dood?
Regie: Cristi Puiu
Met: Mimi Branescu, Bogdan Dumitrache, Judith State, Petra Kurtela