Sacred

God wants conversation

“Cultivating”, leest het opschrift op het T-shirt van een Canadese die met een tuinslang de planten begiet. Het is slechts een detail uit ‘Sacred’, een visueel verbluffende documentaire over religieuze rituelen overal ter wereld. Toch zegt dit ene beeld veel over het hoofdpersonage van de film. Religieus of profaan, de mens blinkt uit in rituelen.

Liefst 40 internationale filmcrews werden ingeschakeld om deze caleidoscopische blik op het menselijke handelen in kaart te brengen. Op een festival als Docville leer je dat ook het documentaireformat ‘big business’ kan zijn. Op zaterdag verzamelen tal van documentairemakers in het Leuvense STUK om er te speeddaten met gerenommeerde ‘sales agents’. Documentaires worden steeds minder geproduceerd en gekocht door tv-stations. Ze mikken daarentegen steeds meer op het grote scherm.

Een film als Sacred voldoet helemaal aan die bijgestelde verwachtingen. Vanuit New York monteerde Thomas Lennon het materiaal dat hem van overal ter wereld werd toegestuurd. De kracht van Lennon zit in de overkoepelende regie: niet alleen de inhoud, maar ook de vormgeving is duidelijk vooraf afgesproken. Elk verhaal toont vele ‘close shots’ en focust op kleine, intieme details. Daaroverheen werd een saus van warme kleuren met veel schaduwwerking gegoten.

Er wordt niet één verhaal verteld, maar wel twintig. De ene keer uitgesponnen, de andere keer microscopisch klein. Deze mozaïek krijgt slechts subtiel een raamwerk mee. Het geheel is verdeeld in drie hoofdstukken: ‘Initiation’, ‘Practice’ en ‘Passage’. Het eerste toont duidelijke initiatierituelen, maar tussen de ‘oefening’ en de ‘transitie’ van de overige twee hoofdstukken zijn de verschillen eerder flou. Twee onderwerpen keren enkele keren terug: de ascese van een Japanse monnik en de geboortes in een Poolse kraamkliniek. “Life is a gift, I humbly receive it”, verklaart de monnik op het einde, waarna de film eindigt met hét schoolvoorbeeld van transitie: de geboorte van een baby. 

Sacred is een lust voor het rituele oog. En hoewel deze religieuze praktijken, doorspekt met persoonlijke getuigenissen dermate knap in beeld worden gebracht, lijkt de veelheid het individuele verhaal onder te sneeuwen. Een gevoel van mededogen overspoelt je: mensen voeren alleen maar rituelen uit om een existentiële onzekerheid te bezweren. Wat helpt het om een kind te besnijden of de doden in Madagascar keer op keer opnieuw te begraven? Voor Abigail uit Sierra Leone hoeft het allemaal niet. Ze verloor haar hele familie aan ebola en daarmee ook haar geloof. “Of het nu de moskee of de kerk is, ze doen allemaal hetzelfde.” Toch overheerst ook hier alweer het ritueel: Abigail plukt mango’s, verzamelt ze in een mand op het hoofd en verkoopt ze later op de markt. Ook dat geeft het leven zin.

Voor de monnik de laatste dag van zijn ascese voltooit en eindelijk verlichting bereikt, maak je kennis met een terminaal zieke Amerikaanse dame die een evolutie opmerkt in haar gebed. Lennon toont haar terwijl ze een tekening inkleurt, die opvallend veel overeenkomsten vertoont met het nachtkleed dat ze draagt. Vroeger bad ze om iets van God te verkrijgen, nu bidt ze alleen nog voor anderen. “God wants conversation”, mijmert ze. De joodse filosoof Emmanuel Levinas besprak het eerder net zo: God, dat is niet meer of minder dan een onvoorwaardelijke empathie voor de Ander. Sacred levert met een trefzeker penseel een cinematografische bijdrage aan hetzelfde opzet.

Details Nu in de zalen
Regisseur: Thomas Lennon
Montage: Maeve O'Boyle, Nick August-Perna
Muziek: Edward Bilous
Producent: Thomas Lennon
Jaar:
2016
Speelduur:
87 min.