La macchinazione

Dood van een denker

Pasolini is in. Zo verscheen in ons taalgebied kortgeleden nog een bloemlezing met de beste polemieken en poëzie van wijlen de cineast. Emanuele Trevi’s gefictionaliseerde roman over de filmmaker werd eveneens een paar weken terug in vertaling uitgegeven. En onlangs waaide het stof in de Italiaanse media hoog op omdat er nieuwe feiten aan het licht zouden gekomen zijn omtrent Pasolini’s dood. Tot op vandaag blijft die immers onopgelost.

De feiten zijn dat Pasolini op 3 november 1975 dood werd teruggevonden op een strand in Ostia nabij Rome. Het lichaam murw geslagen, meermaals overreden door de wagen van het slachtoffer zelf en bovendien gedeeltelijk verbrand: onder geen beding kon dat het werk geweest zijn van iemand die alleen handelde. Toch werd de minderjarige Giuseppe Pelosi veroordeeld voor de feiten. De 17-jarige had de misdaad namelijk zelf opgebiecht. Voor de politie was de zaak kortom snel afgerond. In 2005 trok Pino, zoals de straatnaam van de dader indertijd luidde, zijn verklaring echter in. Naar eigen zeggen had hij onder druk van maffiosi de valse bekentenis moeten doen.

Dat op de locus delicti naar verluidt sporen van minstens vijf betrokkenen zouden teruggevonden zijn, is alleen maar olie op het vuur. Pasolini werd op een gruwelijk-brutale manier een kopje kleiner gemaakt door figuren die zelf buiten schot wilden blijven. Vraag blijft: wie waren de opdrachtgevers. Of nog: wat was nu eigenlijk het motief voor de moord? Vanzelfsprekend had Pasolini in de jaren ’60 en ‘70 veel vijanden gemaakt, zowel binnen het politieke als binnen het religieuze landschap. Voor zover zijn openlijke homoseksualiteit hem niet kwalijk werd genomen, dan wel zijn communistische ideeëngoed.

Pasolini was evenwel een vrijbuiter, geen slaaf van het linkse propaganda. Zijn filosofie over de plaats van de arbeider in de samenleving stootte evengoed fascisten als linkse denkers tegen de borst. David Grieco suggereert in ‘La macchinazione’, een film over de dagen die Pasolini’s dood voorafgingen, dat de auteur met zijn laatste project ‘Petrolio’ wel erg machtige tegenstanders tegen zich in het gareel dwong. Een intrigerende speculatie, maar wie een dergelijke hypothese de wereld in stuurt, moet die zien te voeden met genoeg bewijsmateriaal. Net wat dat betreft loopt ‘La macchinazione’ zichzelf voorbij.

Grieco heeft buitenproportioneel veel aandacht voor de psychologie van de daders, terwijl hij slechts met een zwak schijnsel het schimmenspel in de coulissen laat oplichten. De ambitie van deze film moest niet zijn te laten zien wie het vuile werk heeft opgeknapt, maar wel wie de moord precies heeft bevolen. Daarenboven is het werkelijk interessante luik van dit hele verhaal Pasolini’s psychologie, de autonomie van zijn denken, de brutale kracht van zijn beeldtaal en het spectrum van zijn maatschappelijke betrokkenheid. Dat alles komt slechts beperkt aan bod, omdat Grieco maar al te graag een verhaal vol suspense heeft willen verfilmen.

De klemtoon ligt met andere woorden verkeerd. Als artistiek product is ‘La macchinazione’ overigens niet de beste Italiaanse creatie van de laatste jaren. Verre van zelfs. Grieco’s experimentjes in zwart-wit met uitvergroot contrast werken niet. Ze proberen het tijdperk van Pasolini’s eerste films op te roepen, maar anno 2016 lijkt de ingreep een onhandig gimmick. Was dit de film die het rookgordijn rondom Pasolini’s einde zou doen verdwijnen? Vergeefse moeite voor wie met die ingesteldheid de bioscoop opzoekt.

Details Nu in de zalen
De dood van een denker
Regie: David Grieco
Met: Massimo Ranieri, Libero De Rienzo, Matteo Taranto