Inherent Vice

'Is Paul Thomas Anderson zijn mojo kwijt?'

Was Samuel Beckett een pothead geweest met een zwak voor Can en Pink Floyd, dan had hij ‘Inherent Vice’, de nieuwste van Paul Thomas Anderson (‘Boogie Nights’! ‘Magnolia’! ‘There will be blood’!), vast kunnen smaken. Pers en publiek zaten echter niet te wachten op een seventies-neo-noir die zich het best laat omschrijven als een ‘Wachten op Godot’-versie van ‘Chinatown’: in de VS werd de prent steevast tot ‘Incoherent Vice’ gedoopt en ook in eigen land reageert men verre van groovy.

‘Inherent Vice’ is vaag - en dat is een understatement. De openingsscène alleen al is de scenariële equivalent van het trappenhuisschilderij van M.C. Escher (er is iets aan de hand met het ex-liefje van Joaquin Phoenix’ personage, en haar nieuwe minnaar, en diens vrouw, en haar neukmaatje, en hun geld ...). Dat de film verder in een permanente wietwolk baadt, maakt het er zelfs voor ons, algemene liefhebbers van al wat far out betreft, niet gemakkelijker op: dit stoner-mysterie blijft 150 minuten in het ijle zweven, zonder een keer écht onze koude kleren te raken.

De broertjes Coen doen dit beter, dachten we dan: in de schaduw van The Dude Lebowski valt hier maar weinig schwung te bespeuren, al blijft het wel uitkijken naar de rits Hollywoodsterren die het mooi weer komen maken (Reese Witherspoon en Benicio del Toro zijn bekoorlijk, Owen Wilson is goud waard en Josh Brolin weet met behulp van een waterijsje en pannenkoekenjapans zijn karikaturale bad cop tot een lekker geschift niveau te tillen). Tot een schaterlach komt het zelden tot nooit, maar sinds de crisis zijn we al blij met een grijns of twee, en die kregen we vooral bij de even vergezochte als ingenieuze plotconstructie (het alomtegenwoordige beware of the golden fang dat als leitmotif de hele film in hippie-paranoia drenkt, de verdwenen 50’s-acteur Burke Stodger die te pas en te onpas het verhaal doorkruist ...); allemaal uit het hoofd van cultauteur Thomas Pynchon, wiens boek ‘Inherent Vice’ hier quasi letterlijk "vertaald" werd (de kenners merkten de gecopypaste dialogen op, de liefhebbers hadden de volstrekt overbodige voice-over liever van de klankband verwijderd gezien). Paul Anderson lijkt hier – ongewoon voor een filmmaker van zijn kaliber – voor de backseat gekozen te hebben: zo veilig de prog-rock-soundtrack is (nochtans verzorgd door Radioheads Jonny Greenwood), zo voor de hand liggend en onderkoeld zijn de regiekeuzes (dromerig of hypnotiserend kunnen we zijn eindeloos meanderende shots van babbelzieke hippies alvast niet noemen), dat we eraan twijfelen of het wel degelijk keuzes waren.

Verdenken wij Paul Thomas Anderson ervan het kwijt te zijn? Of hebben wij ‘Inherent Vice’ stomweg met de verkeerde bril bekeken? Zochten we naar komedie in wat eigenlijk een melancholische liefdesbrief is aan een verloren tijdperk (het tegendraadse L.A. van de cineast wordt doorheen de film voortdurend bedreigd door platte vastgoedmakelaars en ander grootkapitalistisch tuig)? Met een beetje goede wil kunnen we zelfs in dit hermetisch non-avontuur een vervolg zien op ‘There will be blood’ en ‘The Master’ – PTA’s eerdere strenge dissecties van de Amerikaanse cultuur (geld, religie, macht).

Maar we zijn geen groupies en er is geen dubbele bodem diep genoeg om onze teleurstelling te doen verdwijnen. Wat ons betreft kunnen we alleen maar ‘Magnolia’ (de vallende kikkers! Die sing-a-long-sequentie!), of ‘Punch-Drunk Love’ (dat camera- en kleurenspel!) voor de tigste keer herbekijken en hopen dat PTA hetzelfde doet. Liefst zonder drugs.

Was Samuel Beckett een pothead geweest met een zwak voor Can en Pink Floyd, dan had hij ‘Inherent Vice’, de nieuwste van Paul Thomas Anderson (‘Boogie Nights’! ‘Magnolia’! ‘There will be blood’!), vast kunnen smaken.

Lees de volledige review »
Details Nu in de zalen
Regie en scenario: Paul Thomas Anderson
Cast: Joaquin Phoenix, Joanna Newsom, Katherine Waterston, Josh Brolin, Owen Wilson, Benicio Del Toro, Reese Witherspoon, Michael K Williams, Martin Short, Eric Roberts
Jaar:
2015
Speelduur:
148 min.

1 Disc

Inherent vice (dvd)
Het enigma nader omschreven

Jazeker, ‘Inherent vice’ heeft meer mensen ontgoocheld dan bekoord. Waarom? Omdat regisseur Paul Thomas Anderson inmiddels zoveel parels op zijn palmares kan schrijven, dat elk van zijn nieuwe creaties nog voor ze verschijnen reeds de stempel van potentieel meesterwerk opgekleefd krijgen. Maar dat de man zijn grenzen blijft verleggen, zowel op audiovisueel als op verhaaltechnisch gebied, en verwachtingspatronen niet altijd bevestigt, dat kan toch geen slechte zaak zijn? Nog een ‘Magnolia’ of twee en Anderson werd meteen onsterfelijk - voor zover hij dat nog niet is natuurlijk. Toch kiest de man voor eigenzinnige dissecties van een Amerika waarvan we denken dat het niet meer bestaat – dissecties die echter bijzonder veel zeggen over het Amerika van vandaag.

Zo koopt het kapitaal in ‘Inherent vice’ de wet af, en bepaalt het grote geld het morele kompas. Dat alles echter in een film die zich als een onoplosbare thriller presenteert, een paranoïde excursie van een privé-detective die zich van zodra het even kan aan de wiet vergrijpt. Een cinematografische trip over trippen, een thriller over een dozijn mogelijke thrillers, een bad van suspense met allerlei tentakels richting mogelijke redenen voor die suspense. Oplossingen worden de toeschouwer uiteraard niet aangereikt, want wat is echt in deze film? Bestaat de hele constructie van illegale netwerken en complotten niet enkel en alleen in het hoofd van Joaquin Phoenix, die trouwens een fenomenale vertolking neerzet?

Geen mens die de antwoorden kent, op Thomas Pynchon (de auteur van het gelijknamige boek) na misschien. Het ontrafelen van de plot is echter bijzaak, want Anderson richt zich vooral op het geestelijk proces dat cinema is. De kijker betrekken in het verhaal, verwarring zaaien, met beelden ideeën suggereren: de ervaring wordt er alleen maar beklijvender door, precies omdat de film niets zomaar voorkauwt. Ook de extra’s doen dat overigens niet. Schitterend zijn de enkele toegevoegde sequenties, waarin een thema uit de film nader wordt ‘toegelicht’, of, anders gezegd, met woord en beeld wordt omschreven en omkaderd. Die vinnig gemonteerde episodes bevatten extra beeldmateriaal dat niet in de film zit, kortom met die footage heeft de kijker het gevoel nog dichter bij een waarheid achter het mysterie te komen. Inderdaad, een waarheid. Want in een algemeen geldende sleutel tot ‘Inherent vice’ zijn zelfs Paul Thomas Anderson of Thomas Pynchon ongetwijfeld niet geïnteresseerd.

Het enigma nader omschreven
Titel: Inherent Vice
Jaar:
2015

Reageer