I Am Not Your Negro

"If you was white, you'd be alright"

Black Lives Matter. Die burgerrechtenbeweging is na een golf van gemediatiseerde, racistisch geïnspireerde moorden in sneltempo hyperrelevant geworden in de huidige Amerikaanse samenleving. Helaas is de relevantie zelden recht evenredig met het resultaat. Dat leert ons ‘I Am Not Your Negro’, een Belgische coproductie, geregisseerd door de Haïtiaanse Raoul Peck – bekend van ‘Lumumba’ (2000). De film is gebaseerd op een onafgewerkte laatste roman van de Afro-Amerikaanse schrijver James Baldwin.

Vroeg in de film zingt Big Bill Broonzy lijdzaam: “If you was white, you’d be alright, if you was brown, stick around, but as you’re black, oh brother, get back, get back, get back.” Het is slechts één van de vele intrigerende film- en muziekfragmenten die ‘I Am Not Your Negro’ een dwarse ruggengraat geven.

Het actuele identiteitsdebat is niet nieuw, maar is er op-nieuw. De burgerrechtenstrijd van gediscrimineerde minderheden is nooit zijn relevantie verloren. ‘I Am Not Your Negro’, aan elkaar gepraat door klasbak Samuel L. Jackson, focust op Baldwins leven en strijd. Dit tegen de achtergrond van de woelige jaren 60 van de vorige eeuw, die tot drie keer toe de moord op een belangrijke Afro-Amerikaanse vrijheidsstrijder te verwerken kregen. 

De recente westerse geschiedschrijving loopt nagenoeg parallel met de ontwikkeling van de mediacultuur en is er sterk door beïnvloed. Martin Luther King werd vanwege zijn milde toon omarmd door de blanke mediaklasse. Zijn retorisch talent galmt nog steeds na in onze hoofden. Malcolm X en Medgar Evers waren minstens even belangrijk voor de emancipatie van de onderdrukte Afro-Amerikanen, maar de doorsnee Europese blanke kent weinig meer dan alleen hun naam. De drie M’s hebben minstens een decennium lang de westerse publieke opinie beroerd. Eén voor één werden ze vermoord door radicale heethoofden met een onwankelbaar geloof in blanke suprematie.

Al gauw kende de VS een ‘rassenprobleem’, een term die Baldwin problematisch vond, net omdat hij expliciet het blanke perspectief weerspiegelde. Anders dan de aanvankelijk radicalere Malcolm X, was Baldwin zelf niet racistisch tegenover de onderdrukker. Hoe kon het ook anders: op jonge leeftijd had een blanke juf zich over deze ‘Harlemboy’ ontfermd en hem gestimuleerd om allerlei kunst te proeven, die hem anders wellicht niet had bereikt. Blank en zwart leefden immers gescheiden van elkaar en deze segregatie werd in stand gehouden door een verdovende cocktail van apathie en onwetendheid. Anno 2017 is het nauwelijks anders in ‘de vrije wereld’.  

Pecks documentaire, die een karrevracht aan ‘found footage’ recycleert, focust vooral op de geschiedenis en legt slechts sporadisch een verband met de strijd die nooit is verdwenen. Dit had uitvoeriger gekund, maar in het verleden ontkiemt de essentie van het probleem. Baldwin en Peck leggen de systematische angst bloot die achter de dwang schuilgaat. De blanke ‘American Dream’ kon alleen maar ontspruiten ten koste van een onderdrukte klasse, die haar rechten werd ontzegd. Sterker nog: eens in deze perverse cirkel verstrikt, restte alleen nog dehumanisatie. De blanke bedriegt zichzelf en kijkt de andere kant op. ‘Moral monsters’, noemt Baldwin ze. Eloquent en elegant blaast hij zijn woorden uit, steevast met bedachtzame sigaret in de hand. Strijdvaardig en helder: “Als ik een neger ben, dan is dat omdat je een neger nodig hebt.”

Details Nu in de zalen
regie: Raoul Peck
Montage Muziek: Alexei Aigui
Montage: Alexandra Strauss
Jaar:
2016
Speelduur:
93 min.