Boek: Juli Zeh, 'Vrije val' (2008)

Juli Zeh, 'Vrije val' (2008)

Alles wat kan gebeuren, gebeurt

Een van de onverwachte literaire hits in 2006 was 'Speeldrift' van Juli Zeh. Voor de jonge Duitse schrijfster betekende het de grote doorbraak. Het boek kreeg heel wat aandacht, eindigde in menig eindejaarslijstje en werd enige tijd terug nog genomineerd voor de Franse Prix Cévennes, bedoeld voor 'de beste Europese roman'. Het is dus niet onbegrijpelijk dat de verwachtingen hooggespannen zijn, nu er met 'Vrije val' een opvolger ligt. Kan Zeh bevestigen? Het antwoord op die vraag bestaat uit een driewerf ja.

'Vrije val' is opgebouwd rond de ietwat vreemde stelling dat alles wat kan gebeuren, ook daadwerkelijk gebeurt. Zeh zuigt dit principe niet uit haar duim, maar baseert zich op een doorgedreven theorie uit de kwantumfysica. Die zegt dat een systeem gelijktijdig alle toestanden aanneemt die binnen de specifieke waarschijnlijkheden mogelijk zijn. Dat zou betekenen dat wij en de zichtbare dingen om ons heen op elk ogenblik alle denkbare toestanden kunnen aannemen. Zo kan je je inbeelden dat er een parallel universum bestaat waarin president Kennedy niet doodgeschoten werd, eentje waarin Yves Leterme wel voor oplossingen voor de mensen zorgt, en ja, zelfs eentje waarin je, na het doorspartelen van deze alinea, toch doorleest.

Zeh is echter een veel betere schrijfster dan wij en slaagt er wonderwel in om deze fysica voor gevorderden in een uiterst spannend en lezenswaardig verhaal te gieten. Ze laat ons kennis maken met Sebastian en Oscar, twee excentrieke fysici die op het scherp van de snee over deze theorie van parallelle werelden bekvechten. Sebastian is op het eerste zicht aanhanger van dit idee, terwijl Oscar het maar esoterisch gezwets vindt. Hun heroïsche discussies worden echter in perspectief geplaatst wanneer Liam, de zoon van Sebastian, ontvoerd wordt. Zijn kidnappers eisen van zijn vader dat hij een man uit de weg ruimt. Sebastian ziet geen uitweg en gehoorzaamt.

Net als in haar vorige werk creëert Zeh een situatie waarin je je als lezer de vraag moet stellen wat de concepten goed en kwaad nu precies betekenen. 'Moraal is het verplichte nummer van de domme mensen,' laat ze Oscar ergens zeggen en na het lezen van 'vrije val' ben je geneigd hem gelijk te geven. Zeh is alweer fantastisch wanneer ze aantoont dat er op dit vlak geen absolute waarheden bestaan. Net als in de fysica hangt alles af van de positie die iemand op een bepaald ogenblik inneemt. Oordelen heeft dus geen zin, zeker als je ziet welke absurd grote rol het toeval daarbij speelt.

Als juriste is Zeh op haar best als ze zulke vragen kan stellen. In 'Vrije val' waagt ze zich echter ook buiten haar vakdomein. Je kan zien dat de exacte wetenschappen niet haar natuurlijke biotoop zijn – een natuurkundige als Richard Powers schrijft op dat vlak geloofwaardiger – maar wanneer het in 'Vrije val' over de fysica van de tijd gaat, raak je als lezer toch in haar ban, al was het maar om te zien hoezeer natuurkunde en filosofie verwant zijn.

Moraal, fysica, filosofie… het lijkt loodzwaar, maar dat is het niet. 'Vrije val' is een uiterst toegankelijk boek dat van ver zelfs op een detective lijkt. Zehs uitmuntende stijl zorgt er ook nog eens voor dat het allemaal leest als een trein. Om maar te zeggen: je zou al lang op weg moeten zijn naar je dichtstbijzijnde boekenwinkel.

Geert Schuermans