Cutting Edge

• X
• X
• X
• 0
• 0

Joost Zwagerman, 'Hollands welvaren' (2007)

Boek met vervaldatum
Delen

Joost Zwagerman werd onlangs bekroond met de Gouden Ganzenveer en werd daarbij gelauwerd als ‘een spraakmakende literator met een sterk gevoel voor maatschappelijke verantwoordelijkheid als essayist, columnist, debater, presentator en als bruggenbouwer tussen kunst, literatuur en samenleving.‘ Een mooi staaltje van hoe Zwagerman zich telkens weer op opgemerkte wijze in het Nederlandse publieke debat mengt, is terug te vinden in ‘Hollands welvaren - Nederland 2004 - 2008'. Dit boek bundelt een selectie uit de artikels en columns die Zwagerman de voorbije jaren voornamelijk in NRC Handelsblad publiceerde, aangevuld met werk dat verscheen in onder meer De Volkskrant, HP/De Tijd, Vrij Nederland en in Zwagermans recentste essaybundels ‘Perfect day' en ‘Transito'.

Voor een columnist is het Nederland van de laatste vier jaren een gedroomd werkterrein. Er stonden immers constant nieuwe geruchtmakende ‘bekende Nederlanders' op, die als een tornado alle media-aandacht naar zich toe zogen. Denk maar aan Ayaan Hirsi Ali, Rita Verdonck, Wouter Bos, Geert Wilders en vooral Theo Van Gogh. Joost Zwagerman maakt er dankbaar gebruik van en ventileert spits zijn verontwaardigde mening over de laatste strapatsen van de invloedrijkste spraakmakers van de Nederlandse samenleving. Niet alleen de hierboven vermelde grote opiniemakers worden door de mangel gehaald. Zwagerman richt net zo goed zijn pijlen op het falen van de PVDA in het integratiedebat of op het Nederlandse onderwijs, dat met de beruchte ‘Nieuwe leren' in Zwagermans ogen helemaal de dieperik wordt in geholpen.

Vooral in de proloog ‘Off with his head!' laat Joost Zwagerman zien dat NRC Handelsblad overschot van gelijk had toen het de geëngageerde Nederlandse schrijver uitriep tot ‘een van de best schrijvende essayisten van het moment'. In dit essay, waarin Zwagerman subtiel aantoont dat doodsbedreigingen in het huidige Nederland doodnormaal zijn geworden, zit de diepgang, de onderbouwdheid en het scherpe en onwrikbare oordeel dat elk degelijk essay moet bezitten.

Dat sterk begin is meteen ook de zwakte van ‘Hollands welvaren'. Vermits het boek voor het overige voornamelijk uit columns bestaat, wordt de in de proloog tentoongespreide eruditie in de andere stukken nog maar zelden vertoond. Alle columns zijn rad van tong geschreven en hebben hun waarde binnen een bepaald actualiteitsgebeuren, laat daar geen twijfel over bestaan. Alleen: als je deze columns nu, maanden en soms zelfs jaren na de publicatiedatum leest, verliezen ze veel van de kracht die ze oorspronkelijk ongetwijfeld wel hadden. Valt dit Zwagerman aan te rekenen? Neen, natuurlijk niet. Een column wordt nu eenmaal vaak geschreven naar aanleiding van een actuele gebeurtenis die de gemoederen beroert, en het is dus ook niet de bedoeling dat zo'n tekst de tand des tijds kan doorstaan.

Lezers die enkel op zoek zijn naar columns waarin de vlotte pen en de scherpe inzichten van Joost Zwagerman tentoongespreid worden, komen in dit boek dus volop aan hun trekken. Wie daarentegen op zoek is naar diepgravende en tijdloze analyses over waar het precies misgelopen is in het Nederland van het begin van de 21ste eeuw, kan zich beter tot andere bronnen wenden. Hoe interessant en goed geschreven Zwagermans columns ook mogen zijn, ze hebben stuk voor stuk te lijden onder het feit dat ze zo tijdsgebonden zijn. ‘Hollands welvaren' is dus een boek met een vervaldatum: te consumeren vooraleer de aangehaalde personen en gebeurtenissen nog slechts een vage herinnering in het collectieve geheugen zullen zijn.

Erwin Tommissen

© Cutting Edge -- 28 Jan 2008
images © De Arbeiderspers

Reageer