Florian Zeller, 'De ontsnapping van Julien Parme'

Florian Zeller, 'De ontsnapping van Julien Parme' (2007)

Kleine jongens en grote schrijvers

Julien Parme is een puber als alle andere: dramatisch, overdreven, soms sympathiek, maar meestal belachelijk. Bij gebrek aan een spannend leven fantaseert hij erop los. Later wil hij schrijver worden, maar in de beslotenheid van zijn gedachten is hij het al. Zijn naam verraadt dat zijn grote icoon de Franse schrijver Stendhal is. Zijn voornaam Julien deelt hij met Stendhals held uit ‘Le rouge et le noir', zijn achternaam verwijst dan weer naar Stendhals roman ‘La Chartreuse de Parme'. Stendhal II in zijn gedachten, dromende puber overdag. Maar wie is Julien Parme echt? Je komt er pas op het einde van het verhaal achter en het antwoord is op zijn minst verrassend.

Naast literair wonder in spe is Julien Parme ook gewoon een veertienjarige jongen die samen met zijn moeder, haar nieuwe vriend François en diens irritante dochter op een appartement in Parijs woont. Niemand begrijpt hem, hij voelt zich opgesloten, zijn moeder kan hem niet meer aan. Zij zou hem het liefst naar ‘De zwarte rotsen' in Zuid-Frankrijk sturen. Maar zoals het een groot schrijver betaamt, laat Julien zich zijn niet van zijn vrijheid beroven en in het nachtelijke donker loopt hij weg van huis. Onbereikbaar. Onaantastbaar. In navolging van Stendhal wil hij naar Italië trekken, maar eerst moet hij nog naar een hip feestje waar het mooiste meisje van de school zal zijn.

Na zijn ontsnapping droomt de kinderlijk naiëve Julien van een opwindend leven. En als hij niets spannends meemaakt, dan verzint hij het wel. Een ontmoeting met zijn lerares Frans wordt in zijn wereld een passionele affaire en tegen de taxichauffeur wijdt hij uit over zijn onbestaande uitgever. Zijn wervelende vrijheid verschrompelt echter tot twee dagen doelloos rondlopen en wat slapen.

Auteur Florian Zeller heeft eveneens flink geluisterd naar Stendhal. Wat je mist aan actie, moet je goedmaken met stijl en innerlijke beleving van de personages. Zeller slaagt niet alleen in zijn opzet om de psyche van een puber te schetsen, maar weet hem zelfs sympathiek te maken: stoere overmoedigheid en drama, maar ook onzekerheid en aandoenlijke naïviteit. Talent heeft Zeller zeker, maar het komt niet altijd bovendrijven. Het overgrote deel van het verhaal is middelmatig te noemen, maar af en toe is er een piek. Vooral het thema van de ‘overleden' vader is sterk. Er wordt weinig over hem gesproken, maar de vader heeft een groot aandeel in het verhaal: ‘Maar leg [...] maar eens uit dat ik tegen mijn vader praat en dat het de enige manier is die ik heb kunnen verzinnen om niet onwijs triest te zijn'.

Eigenlijk is ‘De ontsnapping van Julien Parme' een heel droevig verhaal, maar de humor houdt het licht. De gedachtengang van Julien is soms echt hilarisch. Zoals deze: ‘Over het algemeen neem ik nooit de lift als ik naar boven ga. Een kwestie van principe. Liften, die zijn er voor oude mensen en eskimo's.' Eskimo's?

Zellers talent laat zich vooral op het einde opmerken. Pas dan laat hij de puzzelstukjes in elkaar vallen en besef je dat Julien eigenlijk helemaal geen doorsnee puber is. Het einde maakt veel goed en het verhaal krijgt een heel andere wending. Julien keert terug naar zijn moeder, ‘hevig hopend dat ze me zou vergeven. Dat ze me zou vergeven dat ik ben wie ik ben, en niet iemand anders.'

Wat ons een beetje stoort in dit boek is de parade van literaire iconen die Zeller laat opdraven. Céline, Voltaire, Balzac, Rabelais: ze passeren allemaal de revue. Stendhal opvoeren naast een psychisch labiele puber is zoiets als een paars joggingpak uit de Wibra combineren met een handtas van Chanel. Zeller had moeten kiezen: ofwel schrijf je een leuk maar middelmatig verhaaltje met wat humor en emotie, ofwel mik je op de literatuur met een grote L, maar dan doe je beter je best. We zijn een groot voorstander van lagenvermenging, maar in plaats van een verrassende cocktail is het dit keer een onbestemd mengsel geworden.

Volgens de achterflap is Zeller als een meteoriet in de literaire wereld geploft. Maar, inslaan als een bom doet hij nu ook weer niet. Af en toe is er al een vonk, maar met wat meer ervaring kunnen al die vonkjes zeker krachtige vlammen vormen.

Annelore Debruyne