Mark Z. Danielewski, 'Omwentelingen'

Mark Z. Danielewski, 'Omwentelingen' (2009)

Kop noch staart

woOrdeNbrij. zinLoos. fragmEntatie. nog 300 te gaan. zElfkaStijding. uitlezen ? BlAder toch verder. verwArRing. klote.

Ziezo, een recensie van 'Omwentelingen' van Mark Z. Danielewski, helemaal in de de stijl van 'Omwentelingen' van Mark Z. Danielewski. Maar daar heb ik toch helemaal niks aan, zeg je? Inderdaad!

De nu 43-jarige Danielewski debuteerde in 2000 met 'Het kaartenhuis' ('House of Leaves'), een waanzinnig postmoderne mash-up van Amerikaans familiedrama, Stephen King-horror, academische parodie en bandeloze vormacrobatie. Eenieder die het aandurfde het meer dan 700 pagina's tellende gevaarte ter hand te nemen, viel onherroepelijk ten prooi aan een mindfuck van jewelste, een mind gang rape als het ware. Publiek en critici waren het roerend eens: in Danielewski hadden de Amerikaanse letteren een nieuw genie gebaard, een visionaire halfgod. En toen, zes jaar later, kwam eindelijk de langverwachte opvolger 'Only revolutions', nu in het Nederlands vertaald als 'Omwentelingen'.

Het boek beschrijft het verhaal van Hailey en Sam, een rebels tienerkoppel, op een wilde rit door Amerika en het tijd-ruimtecontinuüm, van de Amerikaanse Burgeroorlog tot heden. Naar het schijnt. Zeker zijn we niet, want 'Omwentelingen' is volledig geschreven in een van de hak op de tak springende en dus schier onbegrijpelijke stream of consciousness-stijl. Verder bevat het ding exact dezelfde vormspielerie als 'Het kaartenhuis': niets ter zake doende kantlijninformatie en allerlei geklooi met vetgedrukte/andersgekleurde lettertekens en onverklaarbare hoofdletters. Maar dit keer gaat Danielewski nog een paar stapjes verder: afhankelijk van hoe je het boek vasthoudt, lees je het verhaal van Sam of van Hailey. Elke pagina bevat namelijk negentig woorden Sam-verhaal en negentig woorden historische randinformatie, en dan nog eens, ondersteboven, negentig woorden Hailey-verhaal en negentig woorden andere trivia. In totaal 360 woorden per pagina dus, en dat terwijl het boek zelf ook nog eens uit 360 pagina's bestaat, zoals bijvoorbeeld ook een cirkel 360 graden heeft: omwentelingen, weet je wel.

Dat is allemaal heel plezant en goed gevonden, maar het levert verre van een goede roman op. Zowel het Sam- als Haileyverhaal maken gebruik van dezelfde, vermoeiende beat poetry-stijl, waardoor je aan het einde van je eerste poging echt niet meer de energie hebt om het boek nog eens helemaal opnieuw te beginnen. Wellicht vallen er allerlei onthullende discrepanties en verhelderende links te ontdekken zodra je het boek omkeert, maar zover zijn we helaas niet geraakt. Terwijl je je door Danielewski's terminaal spitsvondige maar bovenal ondraaglijk hermetische schrijfstijl worstelt, begin je ook te merken dat de door drugs, seks en vrijheidsdrang gevoede avonturen van Sam en Hailey eigenlijk bitter weinig om het lijf hebben. In 'Het kaartenhuis' vergaf je Danielewski veel omdat onder/naast/tussen het vormgegoochel een veelvoud aan ijzersterke verhalen schuilgingen. Niet zo in 'Omwentelingen': er is enkel de vorm en niets meer. Misschien was dit dan net de intentie van de auteur: de radicale schepping van een puur formalistisch epos. In dat geval: proficiat, Mark, het is je gelukt. Kan je nu misschien eens opnieuw een écht boek schrijven, alsjeblieft?

Kasper Froeyman