Cutting Edge

• X
• X
• X
• X
• X

Leonor Jonker, Evelyne Levêke, 'Muziekreis door het Berlijn van toen en nu' (2009)

Zo is er maar één

Berlijn is een van de meest creatieve steden en bruist van muzikaal talent. Twintig jaar na de val van de Muur is het niet meer dan normaal dat er een retrospectieve verschijnt die de wervelende geschiedenis van deze stad koppelt aan de muzikale uitspattingen van zijn inwoners. Het is verbijsterend hoe de geschiedenis deze culturele stroming heeft beïnvloed en hoe de muziek de gebroken stad telkens weer deed bruisen.

Het is typerend dat deze geschiedschrijving door een Nederlandse moest gebeuren, onder impuls van Evelyne Levêke die, verzonken in een diepe kater na een nachtje stappen, toevallig in Clärchens Ballhaus terechtkomt en onder de indruk van deze prachtige vooroorlogse balzaal wanhopig op zoek gaat naar boeken over Berlijnse muziektempels. Haar idee werd uitgeschreven door de jonge historica Leonor Jonker, die ook de research voor haar rekening nam. Het resultaat: een vlot weglezend boek dat Berlijn schetst vanaf de jaren twintig, langs de verwoestende oorlogsjaren, de verwarrende scheiding en de glorieuze val van de Muur en dat zowel de muziekliefhebber, de cultuurwetenschapper als de geschiedkundige bevalt.

Het gejuich begint al bij de soepelheid van het boek, een rood A5'je dat handig meeplooit en bijna meeneembaar is als reisgids. Sleur je niet graag extra gewicht mee, dan kan je je in groep door Evelyne laten wegwijs maken in Berlijn. Trouwens, Evelyne heeft in zwart-witbeelden de nog steeds bestaande gebouwen uit haar verhaal gefotografeerd.

Jonker begint haar geschiedschrijving in de jaren twintig, toen de stad net opstond uit het puin van de Eerste Wereldoorlog. Toen al 'leefden Berlijners alsof er geen morgen was', werden er nieuwe dansen oftewel 'schlagers' geïntroduceerd en werd jazz als 'Amerikaanse dansragemuziek' een onmisbaar onderdeel van de Berlijnse vrijetijdscultuur. Na de controversiële Marlène Dietrich en Berlijn als bruisend epicentrum van moderne klassieke (atonale) muziek veranderde het economische, politieke en muzikale klimaat.

De nazi's vonden swing, klassieke muziek en schlagers zeer geschikt om hun ideologie mee te verspreiden. De nazischlagerhit 'Mutter' werd in 1967 ook bekend als Heintjes 'Mama'. Het boek is doorspekt met dat soort kleine weetjes die het lezen extra verrassend maken. Weet jij waar de roots van Rammstein liggen? Of wist je welke belangrijke rol Nina Hagens vader heeft gespeeld? En de oorsprong van de Neue Deutsche Welle, de cassettecultuur die vooral de DDR muzikaal deed leven? Zelfs John Lydon (Sex Pistols) was medio jaren zeventig zo onder de indruk dat hij zijn tijd in Berlijn omschrijft als 'een bizarre situatie in een gespleten stad'.

Twintig jaar geleden werd de stad herenigd en ontstond een nieuw soort muziek: techno. Wat begon als een avant-gardecultuur resulteerde in de hipste clubs, op de vreemdste locaties, zoals Tresor in een voormalige bankkluis. 'De creativiteit verliet Berlijn nooit meer.' Een creativiteit die gevoed werd met politieke onrust, armoede en tegendraadse cultuur, in een stad waar de echte Berlijners samenleven met de 'Wahlberliner': mensen zoals wij, die op een dag de grote aantrekkingskracht niet meer konden weerstaan en naar die curieuze stad trokken om de intensiteit op te snuiven.

'Muziekreis door het Berlijn van toen en nu' is het boek waar Berlijn al lang op wacht. Het is een boek dat je nog meer doet verlangen naar deze stad en haar tegelijkertijd ook beter doet begrijpen. Al weet je best veel van de Duitse geschiedenis, zo aangenaam compact, met een rode draad, kom je zelden tegen.

Katrien Schuermans

© Cutting Edge -- 21 Sep 2009
images © Autobahn.nl

Reageer