Hilde Keteleer, 'Puinvrouw in Berlijn'

Hilde Keteleer, 'Puinvrouw in Berlijn' (2009)

Een rijke debuutroman

Je moet het maar durven: als vertaalster van Juli Zeh met een boek op de proppen komen waarin de personages de degens kruisen over het bestaan van een vrije wil. Met ‘Vrije val’ heeft de Duitse literaire superster daar immers een spraakmakend boek over geschreven. Hilde Keteleer durft het toch aan en ze raakt er nog mee weg ook. Haar debuut, ‘Puinvrouw in Berlijn’, is een bijzonder rijke roman.

Keteleer is nu ook geen groentje. Naast haar vertaalwerk was ze gedurende tien jaar redactrice van het literaire tijdschrift ‘Deus ex Machina’. Bovendien publiceerde ze de goed ontvangen poëziebundels ‘Al wat winter is en waar’ en ‘Deuren’.

In ‘Puinvrouw in Berlijn’ maken we kennis met Christine, een ietwat oudere Vlaamse journaliste die in Berlijn werkt. Tijdens een wandeling in de stad komt ze toevallig Gregor tegen. Ze raken aan de praat en via het obligate cafébezoek belanden ze met elkaar in bed en beginnen een relatie. Christine raakt helemaal aan Gregor verslingerd, maar de voormalige Oost-Duitser laat zich minder makkelijk ketenen. Hij laat Christine voor alles betalen, verdwijnt geregeld voor een paar dagen en als hij iets over zichzelf vertelt, hangen die verhalen met haken en ogen aan elkaar. Christine probeert uit te vissen wie die man nu eigenlijk echt is.

Ondertussen vormen ze wel een koppel en als rasechte Berlijner toont Gregor zijn stad aan Christine. Op deze gewiekste manier laat Keteleer haar lezers Berlijn zien. De schrijfster is duidelijk verliefd op de metropool waar heel de geschiedenis van de twintigste eeuw zich uitkristalliseerde. En geef haar eens ongelijk! Keteleer gidst je door alle leuke wijken van de Duitse hoofdstad: van het chique Prenzlauer Berg over het supergezellige Kreuzberg tot het groene Wannsee. ‘Puinvrouw in Berlijn’ lijkt soms wel een reisgids.

Maar dan wel een reisgids in superieure taal. Keteleer heeft een verleden als dichteres en schaamt zich daar niet voor. Haar poëtische stijl tilt ‘Puinvrouw in Berlijn’ naar een hoger niveau. Christine loopt trouwens vaak over taal te mijmeren. Als journaliste is ze op zoek naar de waarheid, maar ze is er zich van bewust dat die niet altijd te vinden is in zogenaamde objectieve feiten. Vaak ben je beter af met poëzie en woordassociaties.

Een ander onderwerp waar de dromerige Christine zich in verliest, is de discussie over het bestaan van de vrije wil. Zij wil hier erg in geloven, maar de cynische Gregor blokt haar op botte wijze af. Hier gaat Keteleer af en toe uit de bocht. De dialogen over dit thema klinken vaak onnatuurlijk waardoor het bij de haren getrokken lijkt. ‘Wat deed het ertoe,’ denkt Christine naar het slot van het boek, ‘of je al dan niet geloofde en of er een vrije wil is.’ Wij slaakten daarbij een zucht van verlichting en spraken haar niet tegen.

In die zin is ‘Puinvrouw in Berlijn’ overduidelijk een debuutroman. Af en toe kent Keteleer geen maat. De zware dialogen zijn immers niet het enige waar ze zich aan vertilt. Het boek bulkt van de literaire verwijzingen en citaten. Soms zijn die erg boeiend – zoals de bespiegelingen over Biberkopf, het hoofdpersonage uit de roman ‘Berlin Alexanderplatz’ – maar trop is te veel.

Nu willen we Keteleer die overdaad zeker niet te zwaar aanrekenen. Meestal weet ze het evenwicht wel te houden. Daardoor is ‘Puinvrouw in Berlijn’ bovenal een erg gelaagde roman. Bovendien bezorgt het boek je het nodige leesplezier. Het verrassende verhaal, de fascinerende personages en de rijke taal zorgen ervoor dat je leest en blijft doorlezen. Een aanrader!

Geert Schuermans

Details // Boek